බෝනොවන රෝග කාණ්ඩය අස්සේ තිබෙන ‘පිළිකාව’ කියලා කියන්නේ, අපි බයම වෙන රෝගය කීවොත් නිවැරදියි. දියුණු රටවල මිනිසුන් පිළිකාව දෙස බලන විදිහ සහ අපි ඒ දෙස බලන විදිහ සෑහෙන්න වෙනස්. මේ වෙනසට මූලිකම හේතුව තමයි මේ රෝගය පිළිබඳව අපි තවමත් හරි හැටි දැනුවත් නොවීම. මේ රෝගයට බෙහෙත් කරන බහුතරයක් වෛද්යවරුන් පවා රෝගීයාගේ බිය තව තවත් වැඩිවෙන විදිහට කටයුතු කරනවා මිසක් ඔහුට දැනුම දෙමින් මේ රෝගයට සැහැල්ලුවෙන් මුහුන දෙන්න අවශ්ය ශක්තිය ලබාදෙන්නේ නෑ. මෙන්න මේ තත්ත්වයට පිළිතුරක් විදිහට අපි හිතුවා පිළිකාව ගැන ලිපි මාලාවක් සම්පාදනය කරන්න. මේ ලිපිය තමයි එහි පළමු කොටස. අපි මේ ලිපි මාලාව සඳහා මුලින්ම එකතු කරගත්තේ ලංකාවේ සහ මහා බ්රිතාන්යය යන රටවල් දෙකේම පිළිකා රෝග විශේෂඥ වෛද්යවරයෙක් ලෙස කටයුතු කරන, රුධිර පිළිකා පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්ය සමන් හේවමාන මහතා. ඔහු ලංකා හොස්පිට්ල්ස් රුධිර පිළිකා මධ්යස්ථානයේ ප්රධානියා ලෙසත් කටයුතු කරනවා. මම කැමතියි ඩොක්ටර්ගෙන් මුලින්ම අහන්න පිළිකාවක් කියන්නේ මොකද්ද? සරළව පැහැදිලි කළොත්… පිළිකා (Cancer) කියන්නේ ජානමය රෝගයක් (Genetic Disease). ජානමය කියන්නේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට එනවා කියන එක නෙමෙයි. ජානමය කියන්නේ ජානයක වෙනසක් වෙලා හැදෙන ලෙඩක් කියන එක. ජානමය ලෙඩ ඔක්කොම පරම්පරාවෙන් එන්නේ නැහැ. එහෙම එන්නෙ ෆැමිලි ඩිස්ඕඩර්ස්. මම පිළිකා විශේෂඥවරයෙක් විදියට වැඩකරන්න පටන් ගත්තේ අවුරුදු 25කට විතර කලින්. දැන් දන්න ජානවලින් සියයට අසූවක් අපි ඒ දවස්වල දන්නේ නැහැ. පිළිකා කියන්නේ සංක්රීර්ණ ජානමය ලෙඩක්. ඒක ඔයාට උපතින් නැතත්, ඉපදුණාට පස්සේ එන්න පුළුවන්. පිළිකා හැදෙන්නේ හුඟක් වෙලාවට ඉපදුණාට පස්සේ සිදුවෙන ජාන වෙනස්වීම් නිසා. අපි දන්නවා අපේ ජාන හැමදාම වෙනස් වෙනවා. අපේ ශරීරයේ හැමදාම සෛල හැදෙනවා, මිලියන ගණනින් තමයි හැදෙන්නේ. මේ නිශ්පාදන ක්රියාවලියෙදි, තමයි මේක වෙන්නේ. එකම මැෂින් එකේ වුණත් මෙහෙම හැදෙනකොට පොඩි පොඩි වෙනස්කම් වෙන්න පුළුවන්. අපේ ශරීරයේ ක්රමවේදයක් තිබෙනවා හරියට හැදෙන්නේ නැති සෛල මරලා දන්න. නමුත් එහෙම මරලා දානකොට එක්කෙනෙක් දෙන්නෙක් බේරිලා යන්න පුළුවන්. අන්නෙහෙම මඟහැරිලා යන සෛලයක වර්ධනයකින් පිළිකාවක් පටන් ගන්න පුළුවන්. ඕක තමයි සරළම පැහැදිලි කිරීම. එතකොට මේ ජාන වෙනස් වීම කියන එක, එක එක දේවල් නිසා වෙන්න පුළුවන්. අපි මේ කන බොන දේවල් හරි, රසායනික ද්රව්යවලට නිරාවරණය වීම (Exposure) නිසා හරි, තරහ යන එක නිසා හරි, විකිරණවලට නිරාවරණය වීම නිසා හරි මේක වෙන්න පුළුවන්. පිළිකාවක් තිබෙනවා කියලා දැනගත්ත ගමන් අපේ මිනිස්සු සෑහෙන්න බය වෙනවා. ඇත්තම කතාව ගත්තොත් රෝගියා විතරක් නෙවෙයි මුළු පවුලම බයවෙනවා. ඊට පස්සේ විශාල ඛේදවාචකයක් මතින් තමයි ප්රතිකාර ක්රියාවලිය ගමන් කරන්නේ. මේ බිය ඇතිවෙන්න හේතුව මොකද්ද? මුලින්ම කියන්න ඕනෑ පිළිකාව කියලා එක දෙයක් නැහැ. කැන්සර් වර්ග හුඟාක් තියෙනවා. සමහර කැන්සර් හෙම්බිරිස්සාවක් තරම්වත් දරුණු නැහැ.විශේෂයෙන් අපි රුධිර පිළිකා (බ්ලඩ් කැන්සර්) ගැන කතා කළොත්, රුධිර පිළිකා වර්ග දහස් ගණනක් තියෙනවා. සමහර රුධිර පිළිකා තියෙනවා, ඒවට කොත්තමල්ලි ටිකක්වත් බොන්න ඕනෑ නැහැ. ඒකෙන් හානියක් වෙන්නේ නැහැ. හොඳම උදාහරණය තමයි, ක්රොනික් ලිම්ෆොසිටික් ලියුකේමියා කියලා එකක් තියෙනවා, CLL කියලා කියන්නෙ. ඒ ජාතිය අපි හරියට හඳුනා ගත්තොත්, ඒක හැදෙන ලෙඩුන්ගේ සියයට තිහකට විතර කිසිම ප්රතිකාරයක් කරන්න ඕනෑ නැහැ. වෙන මොකක් හරි වෙලා, වයසට ගිහින් හරි, හෘදයාබාධයක් හැදිලා හරි නැති වෙනවා මිසක්, කැන්සර් එකෙන් නැති වෙන්නේ නැහැ. කැන්සර් භයානකයි, කොලෙස්ටරෝල් හැදෙන එක භයානක නැහැ. රුධිර පීඩනය භයානකයි, දියවැඩියාව භයානක නැහැ. කියලානේ අපි හිතන්නේ, එහෙම එකක් නැහැ. හැම ලෙඩක් ඇතුළෙම සබ් ටයිප්ස් තියෙනවා. මම රුධිර පිළිකා විශේෂඥ වෛද්යවරයෙක් නිසා මම මෙහෙම කියන්නම් – රුධිර පිළිකා වර්ග තියෙනවා. ඒ වර්ග ඇතුළේ තව වර්ග තියෙනවා. ෆොලිකියුලර් ලිම්ෆෝමා කියලා ලිම්ෆෝමා එකක් තියනවා. ඒ්කේ ස්ටේජින් (අවධිය) තියෙනවා. එක එක වර්ග තියනවා. සමහර වර්ගවලට ප්රතිකාර කරන්නේ නැහැ. ඒ හින්දා මම හිතන්නේ ‘කැන්සර්’ කිව්වාම බය වෙන එක අපේ සමාජයෙන් ඇති වෙච්ච දෙයක්. දැන් මම එක්සත් රාජධානියේ වැඩ කරනවානේ, එහේ ලෙඩෙක්ට කැන්සර් හැදිලා ද, කොලෙස්ටරෝල් හැදිලා ද කියලා නෑ, මේ දෙකටම ඔවුන් සතුව තියෙන්නේ එකම ප්රතිචාරය. මම මේ මාසේ ලංකාවේ වැඩ කරනකොට, කැන්සර් හැදිච්ච ලෙඩෙක් බයවෙන තරමයි, කොලෙස්ටරෝල්වලට බයවෙන තරමයි මට පේනවා, ඒක හරි වෙනස්. අපි තේරුම් ගන්නෑ ලෝකේ වැඩිපුරම මිනිස්සු මැරෙන්නෙ කාඩියොවාස්කියුලර් ඩිස්ඕඩර්ස් නැත්නම් ස්ට්රෝක්වලින් කියලා. සෙරිබ්රොවැස්කියුලර් ඇක්සිඩන්ට්ස් වලින් තමයි වැඩිපුරම මිනිස්සු මැරෙන්නේ. බෝ නොවන රෝගවලින් ඒක තමයි පළවෙනිම ලෙඩේ. කැන්සර් තියෙන්නේ දෙවෙනියාට. හැබැයි අපි වැඩිපුරම බය වෙන්නේ කැන්සර්වලට. අරකට බය වෙන්නේ නැහැ. කොලෙස්ටරෝල් හැදුනම පොෂ් ලෙඩක් කියලා තමයි අපි හිතන්නේ. ඇත්තටම අපි බය වෙනවා නම් බය වෙන්න ඕනෑ කැන්සර් එකක් හුඟාක් ප්රමාද වෙලා ඩයග්නෝස් වුණොත්, එතකොට අපිට හදාගන්න තියෙන කාලය මදි. ඒත් දැන්නම් කැන්සර් නිසා මැරෙන රෝගීන් ප්රමානය විශාල වශයෙන් අඩුවෙලා තිබෙන්නේ. ඒකට හේතුව තමයි බෙහෙත් වගේම ප්රතිකාර සහ සායනික තත්ත්වයන්වල ඇතිවෙලා තියෙන දියුණුව. පුද්ගලයෙක්ට පිළිකාවක් හැදෙන්න නිශ්චිත හේතුවක් තියෙන්න පුළුවන් ද? අපේ මතයක් තිබෙනවා විෂ රසායන නිසා, දුම්පානය නිසා, මත්පැන් පානය නිසා, නොයේක් රසකාරක සහිත ආහාර පුරුදු නිසා, විකිරණවලට නිරාවරණය නිසා, ඇස්බැස්ටර්ස් නිසා, පිළිකා හැදෙන්න පුළුවන් කියලා. විශේෂඥ වෛද්යවරයෙක් විදිහට ඔබගේ මතය කුමක්ද? මගේ ක්ෂෙත්රය රුධිර පිළිකා නිසා මම ඒ පැත්තෙන් මේ ප්රශ්නයට උත්තර දෙන්නම්. රුධිර පිළිකා බහුතරයක් හැදෙන හේතුව අපි දන්නේ නැහැ. දන්නේ බොහොම ටිකයි. ඒ නිසා බ්ලඩ් කැන්සර්වලට හේතුව මොකක්ද කියලා ඇහුවොත්, ‘දන්නේ නැහැ’ කියන එක තමයි උත්තරය. බොහොම කලාතුරකින් කෙනෙකුට පවුලෙන් එන්න පුළුවන්. ඔය මත්පැන් පුරුදු, රසකාරක වගේ කතා දිහා බැලුවොත් අපිට ඒක නිසා කැන්සර් හැදුනා කියලා කෙළින්ම කියන්න බෑ. නමුත් ඒකේ සම්බන්ධතාවක් (Association) තියෙන්න පුළුවන්. හැබැයි, සෘජුවම සිගරට් බීපු හින්දා රුධිර පිළිකා හැදෙනවා කියලා කියන්න බැහැ. ඒ්ක පෙනහළු පිළිකාවලට (Lung Cancer) හේතුවක් වෙනවා කියන්න පුළුවන්. සිගරට් බොන එක හොඳ නැහැ, ඇල්කොහොල් බොන එක හොඳ නැහැ, සැකසූ (Processed) කෑම හොඳ නැහැ, වගේ මත අපි ළඟ තිබෙනවා, නමුත් ප්රශ්නය මේවා ගැන ඇත්තම කතාව අපි තවම දන්නේ නැති එක. අපි පළතුරු, එළවළු වැඩිපුර කාලා ව්යායාම කරලා ඉන්න එක හොඳයි. හැබැයි, ව්යායාම නොකරපු හින්දා ලියුකේමියාව හැදෙනවා කියලා සෘජුව අපිට කියන්න බැහැ. ඇල්කොහොල් වලින් සිරෝසිස් හැදෙනවා කියලා දැන් අපි ඩිරෙක්ට්ලි දන්නවා. හැබැයි ඇල්කොහොල් නිසා ලියුකේමියාව හැදෙනවා ලිම්ෆෝමා හැදෙනවාද කියලා හරියටම කියන්න අපි දන්නේ නෑ. එහෙම සෘජු සම්බන්ධතාවක් නැහැ. මෙහෙම කිව්වහම කෙනෙක් හිතන්න පුළුවන් සිගරැට් බිව්වත් අරක්කු බිව්වත් අවුලක් නෑ කියලා, නෑ ඒක නෙවෙයි මම කියන්නේ, මම කියන්නේ වෛද්යවරයෙක් විදිහට මට එහෙම කෙළින්ම කියන්න බෑ, මේකට මේක සම්බන්ධයි කියලා. මොකද එහෙම එකක් හරියටම සොයාගෙන නෑ. වෙන්නත් පුළුවන් නොවෙන්නත් පුළුවන්. අනිත් එක තමයි, සිගරට් නොබොන එක වැදගත් බ්ලඩ් කැන්සර්වලටත්. අපි හිතමු මම ළඟට ලෙඩෙක් එනවා ලියුකේමියාව හැදිලා, ඔහුට වයස අවුරුදු හතළිහක් විතර, එයා සිගරැට් බීලා නෑ, පෙනහළු හොඳට තියෙන කෙනෙක්, එතකොට මට ප්රතිකාර කරන්න ලේසියි. සිගරට් හතළිහක් විතර දවසට බොන කෙනෙක් ලියුකේමියාව හැදිලා මම ළඟට ආවොත්, එයා මැරෙන්නෙ ලියුකේමියා වලින් නොවෙන්නත් පුළුවන්, එයාට පෙනහළු ආසාදන එන්න පුළුවන්. අපි හිතමු හොඳටම මත්පැන් පානය කරලා ලිවර් එක සවුත්තු කරගත්ත කෙනෙක් ලියුකේමියාව හැදිලා මම ළඟට ආවා කියලා, එතකොට අපිට ඔහුට කීමෝතෙරපි දෙන්න බෑ. මොකද කීමෝ තෙරපි ලිවර් එකට ඇෆෙක්ට් වෙනවානේ. එතකොට ලියුකේමියාව හැදුණේ බීපු නිසා නෙවෙන්න
