සිරීපාද කන්දෙන් පහළට පැනලා දුවගෙන දුවගෙන ඇවිත් ගිමන් නිවන ගමන්, වක්වෙලා ගලන කළු ගඟ, ගේ මිදුලේ අලෝගෙන තමයි අපේ ලොකු අම්මගේ ගෙපැල හිනා වුණේ. මිදුලෙන් පහළ බැලුවාම, ගඟ හැමදාම සීරෝසිස් හැදිලා වගේ, බඩ මහත් කරගෙන ඔරොක් කරගෙන, ඔහේ හිටියා. එහෙම ඔහේ හිටියට ඉතිං රෙද්ද කඩාගත්ත ගංවතුර දවස්වලට ගඟ මිදුලට ඇවිත් ගෙදරට හාදු දුන්නා. මම මේ කියන්නේ හැරණියාවක ගැන. පානදුරෙන් රත්නපුරේට එන්න තියෙන නයා ගිය වංගු පාරේ ඔයා ආවොත්, ඉඩංගොඩ ටවුම පැන්නාම හම්බවෙන පළවෙනි ප්රධාන හන්දිය තමයි මේක. දකුණට පහළ ගලතුරට අයගමට කලවානට මතුගමට දික් වෙච්ච පාර. ඔයා රත්නපුර පැත්ත බලාගෙන බකන්නිලා ගත්තොත් ගඟේ වම් ඉවුර නම් උසයි. වම් ඉවුරෙ තමයි පාර අලෝලා තියෙන්නේ. දකුණු ඉවුර පහත්, පොඩි චුරු චුරුවකට වුණත් යට වෙන්න බලාගෙන හිටපු දකුණට ඇල කරපු වතුර බේසමක් තමයි හැරණියාවක කියලා කියන්නේ. ඉස්සර මැණික් පතල් සුලබ නැති කාලේ, හැරණියාවක කළු ගඟ මිටියාවතේ රබර් ගස් හිටගෙන හිටියා. වතුර වැඩි නිසාදෝ එපාවෙලා වගේ තමයි හිටියේ. ඒ රබර් යායවල් යටින් යටි වගාවක් වගේ තිබ්බේ මීවන සාගරයක්. ඒ ගහට අපි කිව්වේ මියන කියලා. සමහරුන් කියනවා මියන පලා කියලා. අපි නම් කිව්වේ මියන කොළ කියලා. එහෙම නැත්තං මියන දළු. කළු ගඟ අසල ඕසෙට හැදෙන මේ මීවන ශාකය පුදුම රස කෑමක්. සුවඳලේ බත් පිසුවයි කියාපන්මියන මාළු හොදි පිසුවයි කියාපන්මියන නැතිව මා මියැදෙයි කියාපන්රෑට බතට මම එන බව කියාපන් ජන කවියා ‘මියන නැතිව මියැදෙයි’ කියලා බය වෙලා. සපරුන් ඒ තරමට මියන කොළේට පෙම් බැන්දා. මේක කළු ගඟ නිම්නයේ තමයි වැඩිපුර හමුවෙන්නේ. ඒත් සීතාවක ගඟ නිම්නයේත් මේ ගහ ඕසෙට දළුලනවා. සීතාවකට මේ ගහ ගිය එකත් සීතාවක රාජධානි කතාව එක්ක ගැටගැහුණු රස කතාවක්. කොහොම වුණත් මියනේ ගුණේ සහ රසේ නිසාම මේක කන්ද උඩ මාළිගාවේ රාජභෝජනයටත් ගියා කියලා කියනවා. ලංකාවේ කන්න පුළුවන් පලා වර්ග 255 අස්සේ පලා රජ්ජුරුවෝ කවුද කියලා ඇහුවොත්, මම නම් එකෙන්ම කියන්නේ මියන කියලා. මම නම් මියන කොළේට ඒ තරමට ලෝලයි ආලයි. සපරුන්ගේ පළාතේ තියෙන ප්රධාන මල්වතු විහාර පහෙන් එකක් වෙච්ච කිරිඇල්ලේ නැඳුන් විහාරයට, පළවෙනි රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ දුම්බර නින්දගම පරිත්යාග කරලා තියෙන්නේ ඇයිද කියලා ඔයාලා දන්නවාද? මේ විහාරයේ වැඩසිටි කරඳන දේවරක්ඛිත හාමුදුරුවන්ට ව්යංජනයට ‘මියනදළු’ මිටක් කඩා ගන්න තමයි රජ්ජුරුවෝ මේ නින්දගම විහාරයට පූජා කරලා තියෙන්නේ. ඉතිං හිතහල්ලකෝ රත්නපුරේ මිනිස්සු අතීතයේ ඉඳලා මියන කාපු තරම ගැන..! ඒක රජ්ජුරුවොත් දැනගෙන ඉඳලානේ..! මියන දල්ල රත්නපුරේ මිනිස්සුන්ට මසක් මාංශයක් වගේ. අපේ අම්මලා බදාදා සෙනසුරාදා කෙම්මුර දවස්වලට මියන කැඩුවෙවත් කෑවෙවත් නෑ. ඒකට හේතුව මියන කියන්නේ මාංශයක් කියලා ඔවුන් හිතපු එක. ලේ තියෙන පලාවක් කියලා තමයි කීවේ. මියන කොක්කක් ටකස් ගාලා දෙකට කැඩුවාම එන සුවඳ ටිකක් ලේ සුවඳට කිට්ටු නිසා, මේ අදහස ආවා වෙන්න පුළුවන්. ඉතිං ලේ අඩු වුණ ගමන්, ඇස් යට සුදු වුණ ගමන්, අපේ මිනිස්සු මියන හොය හොයා කනවා. ඇත්තටම මියන දළු කෑවාම ලේවල රතු රුධිරාණු උඩ යනවා බලාගෙන ඉන්දැද්දී.. මියන කියලා කියන්නේ පෝෂණයෙන් ඉහළ ලෙඩ රෝග ගොඩකට හොය හොයා කන පලාවක් කියන එක මතක තියාගන්න. මියන කොළ ගැන පර්යේෂණ කරපු ඉන්දියානු පෝෂණවේදියෙක් මේ කරුණ සනාථ කරනවා. ඇත්තම කීවොත් ඩිප්ලේසියම් එස්කුලෙන්ටම් (Diplazium esculentum) කියන විද්යාත්මක නාමයෙන් හඳුන්වන මේ මීවන ශාකය හිමාලයානු සහ උප-හිමාලයානු කලාපයේ මිනිස්සු වල් එළවළුවක් විදිහට භාවිතා කරනවා. ඒ ජන සමාජයන්වල ජන සාහිත්යයට අනුව මේ ශාකයට, දියවැඩියාව, වසූරිය, ඇදුම, පාචනය, රූමැටික්, අතීසාරය, හිසරදය, උණ, සරම්ප, අධි රුධිර පීඩනය, මලබද්ධය, අස්ථි බිඳීම වගේ රෝග ගොඩක් වැළැක්වීමට පුළුවන් කියලා කියනවා. පිලිපීනය වගේ රටක් ගත්තොත් මේක ජනප්රියම කෑමක්. මියන දළු මාළුව රත්නපුරේ අපි කරියට නැත්තං ව්යංජනයට කිව්වේ මාළුව කියලා. ඉතිං මියන දළු හැමවෙලාවෙම අපි කෑවේ මාළුව විදිහට. මම මුලින්ම කීවනේ මේක අපි මසක් මාංශයක් විදිහට තමයි සැලකුවේ කියලා. ඉතිං කළුවට කළුවේ සුවඳ හමන්නැහේ, දඩමස් හදන්නැහේ තමයි හැදුවේ. මුලින්ම මියන දළු මිටිය හොඳට සෝදලා කපාගෙන, නැත්තං අතේ ටකස් ටකස් කඩාගෙන, මිරිස් තුනපහ කබලේ දාලා කර කරලා, කැස්ස එනකොට බාලා, ඒක මියන දළු උඩට දාලා, කහ, රතු ලූණු, සුදු ලූණු, කරපිංචා, ගම්මිරිස්, උළුහාල්, උම්බලකඩ හිතේ හැටියට දාගෙන, කලවම් කරගෙන, ඒකට පොල් කිරි උකුවට ඕසෙට දාගෙන, ගොජ ගොජ ගාලා හෙමින් හෙමින් නටන්න ඉඩදීලා බලාගෙන ඉඳලා තමයි හැදුවේ. මෙහෙම ලැසි ගමනේ හදලා සුවඳ හමන වෙලාවට හොද්ද උඩ, නැත්තං බොරය උඩ තෙල් කට්ට පෑදීගෙන එනකොට බාගත්තා නම් ඉතිං රුවන්වැලිය වගේ බත් කන්දක් කන්න පුළුවන්. රවුමට ලොකු ලූණු කපලා, ඒක සුදු ලූණු අහුරක කලවම් කරලා, රතු මිරිස් කරල් දෙක තුනක් ලොකුවට දෙකට තුනට කඩාගෙන, ඒක තෙල රත්වෙනකොට චාස් ගාලා දාගෙන රන්වනට බැඳීගෙන එනකොට අබ අහුරක් ඒකට වීසි කරගෙන චටපට ගාලා අබ පුපුරනකොට ඒකට අපි අර ලැසි ගමනින් හදාගත්ත මියන හොද්ද හලාගත්තා නම් ආයේ ඉතිං රස කියන්නේ පිස්සු හැදෙන රසක්. මේකට සුදු කැකුළු සහල් ටිකක් බෙරි වෙන්න බතට හදාගත්තා නම් බඩ උල්වෙනවා තේරෙන්නේ නෑ ඇත්තමයි..! මේක ඉතිං පොල් රොටියට පරාටාවතියට වගේ ඕනෑම රොටීමය පිටි තලියක් කටට ඔබාගන්න ඔබින පන්කාදු පහේ කෑමක් හරිද.. මියන ඌරා අපි ඉතිං අපේ ජීවිතේ වැඩි හරියක් මියන දළු කෑවේ ඔය උඩින් ලියපු ක්රමයට තමයි. ඒත් මම මියන උයන්න පටන් ගත්තාම, එක එක ක්රමවලට උයලා බැලුවා. උයනවා කියන්නේ කලාවක්. හැම කෑමක් අස්සෙම රස කතාවක් තියෙනවා. ඉතිං මට දවසක් හිතුණා ඌරුමස් එක්ක මියන උයලා බලන්න. මොකද මම ඒ වෙනකොට නිවිති ඌරා කාලා තිබුණා. නිවිති ඌරා සෝයා සාරුවේ තැවරිලා කටට ආවාම මට හිතුණා, ෂා මියන ටිකකුත් වෙලාවක ඌරට මික්ස් කරලා බලන්න ඕනෑ කියලා. ඉතිං මම ඌරු මස් ඉස්ටුවක් හදාගෙන, ඒක ළිපෙන් බාගන්න ඔන්න මෙන්න, දැම්මා මියන කොළ අහුරක්. අම්මෝ රස.. පිස්සු හැදෙන රස සුවඳක් විතරක් නෙවෙයි පාටක්. ඒ විතරක් නෙවෙයි චරස් චරස් පොඩි සෙක්සි හැපිල්ලත් මරු. ඉතිං ඌරු ඉස්ටුවට වගේම, පස්සේ මම ඌරා ඩෙවල් කරලත් ඒකට තක්කාලි එහෙම එක්ක මියන කැලෑවක් මික්ස් කළා. හැබැයි ඉතිං බාගන්න ඔන්න මෙන්න තමයි මේක කරන්න ඕනෑ. හොඳටම කුක් වෙන්න නොදී හාෆ් කුක් තමයි කොළට කොළේ මටනම් රසේ. මියන කිරි හොද්ද අපේ අම්මා කිරි හොදි හදන්නේ හරි අපූර්ව ක්රමයකට. උන්දැට අඩුම පොල් ගෙඩියක්වත් තියෙන්න ඕනෑ කිරි සොද්දක් හදන්න. දිය කිරි එහෙම ගන්නේ නෑ. මිටි කිරි පමණයි. ඉතිං කහ ගානට පදමට දාලා, ඒකට කොළ මිරිස් ඕසෙට දාලා, රතු ලූණු, සුදු ලූණු, ලොකු ලූණු, පදමට දාලා, උළුහාල් මිටක් දාලා, රම්පේ කරපිංචා එක්ක උම්බලකඩ අහුරක් දාලා තමයි මේ හොද්ද හැඳිගාන්නේ. ලුණු හරියට පදමට දැම්මාම කිරි කැටි ගැහෙන්නේ නෑ කියලා තමයි අම්මා කියන්නේ. ඉස්සර අපි කොස් කන්නෙම මේ කිරි හොද්දේ පා කරලා. ඉතිං මට හිතුණා සුමිහිරි මේ කිරි හොද්දට, ඇත්තටම අපි ආදරේට කීවේ සොද්ද කියලා, මේ සොද්දට මියන දළු මිටක් දාලා බලන්න. අම්මෝ ඔයාලත් දාලා කාලා බලන්න. ආස හිතෙයි!. කිරි හොද්ද හොඳට උතුරනකොට දාගත්තා නම්, කොළට කොළේ මස් වගේ චරස් චරස් ගාලා හැපෙන මියනේ දිවට දෙන්නේ පුදුම සැපක්..! මේ කොළය ඕනෑම මසකට ගහට පොත්ත වගේ සෙට් වෙනවා. රස දෙගුණ තෙගුණ කරලා තමයි දෙන්නේ. මේක ඉතිං
