ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් මාස කිහිපය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණයක් ඉල්ලා සිටීම හේතුවෙන් යුද්ධයෙන් පීඩාවට පත් දෙමළ ජනතාවගේ කැපී පෙනෙන චරිතයක් මෙන්ම රාජපක්ෂ රජයේ ඉලක්කයක් බවට පත් වූ දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනී නවනිදම් පිල්ලේට සිකුරාදා නොබෙල් සාම ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.

නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව පැවසුවේ, ‘නවි’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන 85 හැවිරිදි පිල්ලේ මහත්මියට මෙම ගෞරවය පුද කරන්නේ, “වඩාත් පුළුල් ගෝලීය නීතිමය පර්යායයක්” ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ යුද අපරාධ, මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ සහ ජන සංහාර සම්බන්ධයෙන් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහතික කිරීමට ඇය කළ මෙහෙවර වෙනුවෙන් බවයි. විනිසුරුවරුන්ට “සම්බාධක පනවනු ලබන, සහ ඔවුන්ගේ ආයතනවලට ප්‍රහාර එල්ල වන” මෙවන් යුගයක ජාත්‍යන්තර අධිකරණ ආරක්ෂා කිරීමක් ලෙස කමිටුව මෙම සම්මානය හැඳින්වීය.

සාම ත්‍යාගය දිනාගත් දෙමළ සම්භවයක් සහිත පළමු පුද්ගලයා පිල්ලේ මහත්මිය යැයි විශ්වාස කෙරේ. මීට පෙර දෙමළ සම්භවයක් ඇති නොබෙල් ත්‍යාගලාභීන් තිදෙනෙකු වන භෞතික විද්‍යාඥයින් වන සී.වී. රාමන් සහ සුබ්‍රමනියන් චන්ද්‍රසේකර් සහ රසායන විද්‍යාඥ වෙන්කටරාමන් රාමක්‍රිෂ්ණන් යන අයට විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයෙන් එම ගෞරවය හිමි විය.

ඩර්බන්හි ළමා කාලය

පිල්ලේ මහත්මිය 1941 සැප්තැම්බර් 23 දින එවකට දකුණු අප්‍රිකාවේ නටාල් පළාතේ කොටසක් වූ, ප්‍රධාන වශයෙන් ඉන්දියානුවන් වෙසෙන ඩර්බන්හි ක්ලෙයාර්වුඩ් හි උපත ලැබුවාය. ඇයගේ දෙමාපියන් වන නාරායන්සාමි නායිදු සහ සාන්තමා නායිදු සාමාන්‍ය ආදායම් ලබන දෙමළ යුවළක් වූහ. ඔවුන්ගේ නම් දෙමළ බසින් නාරායණසාමි නායිදු සහ සාන්තම්මා නායිදු යන නම්වලට අනුරූප වන බව පෙනේ.

ඇයගේ ආච්චිලා සීයලා 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී නටාල්හි සීනි වතුවල ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන් ලෙස සේවය කිරීම සඳහා, වර්තමාන තමිල්නාඩුවේ වැඩි කොටසක් අයත් වූ බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ මදුරාසි ප්‍රාන්තයේ සිට සංක්‍රමණය වී තිබුණි. පිල්ලේ මහත්මියට අනුව, ඇගේ එක් සීයා කෙනෙකුට සීනි මෝලක සිදු වූ අනතුරකින් අත් දෙකම අහිමි වූ අතර, ඒ හේතුවෙන් ඇගේ පියාට වයස අවුරුදු 8 දී පාසල් ගමන නතර කර පවුල නඩත්තු කිරීම සඳහා වැඩ කිරීමට සිදු විය. ඇයට ලබා දී ඇති ‘නවනිදම්’ යන නම, දෙමළ ‘නවනීතම්’ යන්නෙහි ප්‍රභේදයකි.

ඇය පවුලේ පස්වන දරුවා වූ අතර, දරුවන් අට දෙනෙකුට සහාය වීම සඳහා ඇගේ පියා බස් රථයක් පැදවූ අතර මසුන් ඇල්ලීම ඇතුළු වෙනත් රැකියාවලද නිරත විය. ඇගේ දෙමාපියන් හින්දු සාරධර්ම සමඟ පවුල හැදී වැඩූ අතර, ඇගේ ප්‍රජාවේ බොහෝ ගැහැණු ළමයින් කුඩා කලම විවාහ කර දෙන කාලයක, ඔවුන් තම පුතුන් සමඟ දියණියන්ද පාසල් යා යුතු බවට තරයේ කියා සිටියහ. කාන්තාවක් ලෙස, ඉන්දියානු උරුමයක් සහිත දකුණු අප්‍රිකානුවෙකු ලෙස සහ කම්කරු පන්තික පවුලක දරුවෙකු ලෙස යන කරුණු තුන මත තමන් වෙනස්කම්වලට ලක් වූ බව ඇය විස්තර කර ඇත.

1967 දී ඇය නටාල් හි නීති කාර්යාලයක් විවෘත කළ පළමු සුදු ජාතික නොවන කාන්තාව බවට පත්විය. 1973 දී නෙල්සන් මැන්ඩෙලා ඇතුළු රොබන් දූපතේ දේශපාලන සිරකරුවන්ට නීතිඥයින්ගේ සහාය ලබා ගැනීමේ අයිතිය ඇය දිනා ගත්තාය. ඇය විසින් ආරක්ෂා කරන ලද රැඳවියන් අතර ඉන්දියානු සම්භවයක් ඇති නීතිඥයෙකු වූ ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයා වන ගැබී පිල්ලේ ද විය. වර්ණභේදවාදය අවසන් වීමෙන් පසු ජනාධිපති මැන්ඩෙලා විසින් ඇයව මහාධිකරණයට පත් කරන ලදී.

ජාත්‍යන්තර අධිකරණ

1995 දී රුවන්ඩාව සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවට සම්බන්ධ වූ පිල්ලේ මහත්මිය පසුව එහි සභාපතිනිය ලෙසද කටයුතු කළාය. හිටපු නගරාධිපතිවරයෙකු වන ජීන්-පෝල් අකායෙසුට එරෙහිව 1998 දී දුන් තීන්දුවෙහිදී, දූෂණය සහ ලිංගික හිංසනය ජන සංහාරයක් විය හැකි බවට විනිශ්චය සභාව ප්‍රථම වරට තීන්දු කළේය. එම සොයාගැනීම සඳහා ඇයගේ බලපෑම සැලකිය යුතු සාධකයක් වූ බව කමිටුව අගය කළේය. පසුව ඇය විනිශ්චය සභාවේ “මාධ්‍ය නඩුවේ” මුලසුන හෙබවූ අතර, එහිදී ජන සංහාරයක් සඳහා පෙළඹවීම හේතුවෙන් ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානයක සහ පුවත්පතක නිර්මාතෘවරුන් වරදකරුවන් බවට පත් කරන ලදී.

අනතුරුව ඇය ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරුවරියක ලෙසද, 2008 සිට 2014 දක්වා එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙසද, වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන භූමිය සහ ඊශ්‍රායලය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණ කොමිසමේ සභාපතිනිය ලෙසද සේවය කළාය. රෝහින්ග්‍යා මුස්ලිම්වරුන්ට එරෙහිව මියන්මාරය ජන සංහාරයක් සිදු කළ බවට චෝදනා කරමින් ගැම්බියාව විසින් ගොනු කරන ලද නඩුවේ ජාත්‍යන්තර අධිකරණයේ විනිසුරුවරියක ලෙස ඇය මේ වන විට කටයුතු කරයි.

ශ්‍රී ලංකාව

පිල්ලේ මහත්මිය මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස වැඩ භාරගත්තේ, ශ්‍රී ලංකා රජය සහ දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (LTTE) අතර යුද්ධය 2009 මැයි මාසයේදී අවසන් වීමට මාස කිහිපයකට පෙරය.

රජයේ ජයග්‍රහණයෙන් දින කිහිපයක් ඇතුළත, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ විශේෂ සැසිවාරයකදී ඇය ප්‍රකාශ කළේ, සිවිල් වැසියන් ආරක්ෂා කළ යුතුය යන ප්‍රතිපත්තිය දෙපාර්ශවය විසින්ම දැඩි ලෙස නොසලකා හැර ඇති බවට විශ්වාස කිරීමට ප්‍රබල හේතු පවතින බවයි. ඇය ස්වාධීන සහ විශ්වසනීය ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණයක් ඉල්ලා සිටි අතර දෙපාර්ශවයටම එරෙහි චෝදනා ගෙනහැර දැක්වූවාය. සිවිල් වැසියන්ට ගැටුම් කලාපයෙන් පිටවීම වැළැක්වීම, බලහත්කාරයෙන් පුද්ගලයින් බඳවා ගැනීම සහ සිවිල් වැසියන් මිනිස් පළිහක් ලෙස භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් එල්ටීටීඊයට චෝදනා එල්ල වී ඇති බවත්, පලා යන සිවිල් වැසියන්ට කැරලිකරුවන් විසින් වෙඩි තබන ලදැයි කියන සිද්ධීන් පවතින බවත් ඇය පැවසුවාය. සිවිල් වැසියන් ආරක්ෂා කරන බවට සහතික වී තිබියදීත්, උතුරේ කුඩා, ජනාකීර්ණ ගැටුම් කලාපයට රජය විසින් බර අවි භාවිත කර ඇති බවට වාර්තා වන බව ඇය සඳහන් කළාය.

2011 දී, මහලේකම් බෑන් කී-මූන් විසින් පත් කරන ලද විශේෂඥ මණ්ඩලයක් වාර්තා කළේ ශ්‍රී ලංකා හමුදාව සහ එල්ටීටීඊය යන දෙපාර්ශවයම බරපතල උල්ලංඝනයන් සිදු කර ඇති බවට විශ්වාස කළ හැකි චෝදනා පවතින බවත්, ඒවායින් සමහරක් යුද අපරාධ සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ විය හැකි බවත්ය. වැඩිදුර පරීක්ෂණ සඳහා වූ ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම පිල්ලේ මහත්මිය අනුමත කළාය. වාර්තාවේ සඳහන් ඇසින් දුටු සාක්ෂි මගින් පූර්ණ, අපක්ෂපාතී, ස්වාධීන සහ විනිවිද භාවයෙන් යුත් පරීක්ෂණයක් ඉල්ලා සිටින බව ඇය පැවසුවාය.

2013 අගෝස්තු මාසයේදී ඇය ශ්‍රී ලංකාවේ සතියක් ගත කළ අතර, කොළඹ මෙන්ම යාපනය, කිලිනොච්චිය, මුලතිව් සහ ත්‍රිකුණාමලය යන ප්‍රදේශවලද සංචාරය කළාය. සංචාරය අවසානයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී ඇය පැවසුවේ රට “වඩ වඩාත් ඒකාධිපති දිශාවකට ගමන් කරන ලකුණු පෙන්නුම් කරන” බවයි. තමා හමුවූ පුද්ගලයින්ට ආරක්ෂක අංශ විසින් හිරිහැර කර බිය ගන්වා ඇති බව ඇය පැවසුවාය.

‘එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සිටින දෙමළ කොටි ධේනුව’

ශ්‍රී ලංකා රජයේ අමාත්‍යවරුන් සහ ඔවුන්ගේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් විසින් ඇයට එල්ල කළ ප්‍රහාරවලදී පිල්ලේ මහත්මියගේ දෙමළ සම්භවය නිරන්තරයෙන් මතු කළ මාතෘකාවක් විය.

මෙම ප්‍රහාරයන් යුද්ධය පැවති සමයේදීම ආරම්භ විය. 2009 මාර්තු මාසයේදී, ඇය වන්නි ප්‍රදේශයේ සිවිල් වැසියන් 2,800 ක් මිය ගොස් ඇති බවට ඇස්තමේන්තුවක් ගෙනහැර දැක්වූ අතර හමුදාවේ සහ එල්ටීටීඊයේ ක්‍රියාමාර්ග ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කළ හැකි බවට අනතුරු ඇඟවූවාය. රජය එම සංඛ්‍යාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය. එවකට මානව හිමිකම් අමාත්‍ය මහින්ද සමරසිංහ විරුද්ධත්වය පළ කරමින් කියා සිටියේ ඇයගේ සංඛ්‍යාලේඛන එල්ටීටීඊය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බවට රජය පැවසූ වෙබ් අඩවියක් වන දෙමළ නෙට් (TamilNet) හි පළ වූ සංඛ්‍යාවලට සමාන බවයි. එම මාසයේදීම, පසුව විකිලීක්ස් විසින් ප්‍රසිද්ධ කරන ලද එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ කේබල් පණිවිඩයකට අනුව, ආරක්ෂක ප්‍රකාශක කෙහෙළිය රඹුක්වැල්ල ප්‍රකාශ කළේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානවලට “එල්ටීටීඊය රිංගා ඇති” බවත්, එල්ටීටීඊ හිතවාදී අංග ඒවායේ ඉහළ නිලතල හොබවන බවත්ය. වොෂින්ටනයට යැවූ වාර්තාවේ තානාපති කාර්යාලය සඳහන් කර තිබුණේ, පිල්ලේ මහත්මිය වාර්ගික දෙමළ ජාතිකයෙකු වුවද, ඔවුන් දන්නා තරමින් ඇය කිසි දිනෙක ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ නොමැති බවයි.

ඇයගේ 2013 සංචාරය ආසන්නයේදී මෙම ව්‍යාපාරය තීව්‍ර විය. රජයට හිතවත් උද්ඝෝෂකයෝ කොළඹ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාල ඉදිරිපිට විරෝධතා දැක්වූ අතර ඇය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ රූකඩයක් යැයි හැඳින්වූහ. සංචාරය අතරමැදදී නිවාස අමාත්‍ය විමල් වීරවංශ වාර්තාකරුවන්ට පැවසුවේ ඇයගේ ජාතිය හේතුවෙන් ඇය අසාධාරණ වාර්තාවක් ලියනු ඇති බවයි. ඇය “දෙමළ බෙදුම්වාදීන්ගේ අභිමතාර්ථයන් ඉටු කිරීම සඳහා දෙමළ කාන්තාවක ලෙස” පැමිණ ඇති බව පැවසූ ඔහු, ක්‍රියාකාරීන් රහසිගතව හමුවී ව්‍යාජ ලිපි ලේඛන සහ ව්‍යාජ ඡායාරූප භාරගන්නා බවට ඇයට චෝදනා කළේය.

එම සතියේම කොළඹ පැවති මහජන රැස්වීමකදී මහජන සම්බන්ධතා අමාත්‍ය මර්වින් සිල්වා ඇයව විවාහ කර ගැනීමට ඉදිරිපත් විය. ඔහු ඇයට ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසය උගන්වා රට පුරා සංචාරයක නිරත කරවන බව පැවසීය. රජයට හිතවත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වන ජාතික හෙළ උරුමයේ නායකයෙකු වන උදය ගම්මන්පිල ඇගේ සැමියා ත්‍රස්තවාදියෙකු බව කීවේය. සංචාරය අවසන් වීමට ආසන්නයේ ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා පිල්ලේ මහත්මිය හමුවූ අවස්ථාවේදී, සිල්වා, වීරවංශ සහ ගම්මන්පිල යන මහත්වරුන්ගේ ප්‍රකාශ සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. දින කිහිපයකට පසු කැබිනට් අමාත්‍ය ඩලස් අලහප්පෙරුම මහතා, සිල්වා මහතාගේ යෝජනාව වැරදි සහ ශිෂ්ටසම්පන්න නොවන බව පවසමින් ඒ සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධියේ සමාව අයැද සිටියේය.

රජයේ නිලධාරීන් සහ රාජ්‍ය මාධ්‍ය ද උතුරේ ඇයගේ අරමුණු ප්‍රශ්න කළහ. රාජ්‍ය පාලිත සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් (Sunday Observer) පුවත්පත, නම් නොකළ මූලාශ්‍ර උපුටා දක්වමින් වාර්තා කළේ, ඇය එල්ටීටීඊ නායක වේලුපිල්ලේ ප්‍රභාකරන්ට මල් උපහාර දැක්වීමට උත්සාහ කර ඇති බවයි. එවකට මාධ්‍ය අමාත්‍යවරයාව සිටි රඹුක්වැල්ල මහතා පැවසුවේ ඇයගේ විවේචන මගින් ඇයට “වෙනත් න්‍යාය පත්‍රයක්” ඇති බවට විශ්වාස කිරීමට හේතු සපයන බවයි.

කොළඹ පැවති ඇයගේ අවසන් මාධ්‍ය හමුවේදී පිල්ලේ මහත්මිය මෙම ප්‍රහාරයන් සම්බන්ධයෙන් අදහස් දැක්වූවාය. ඇයගේ ඉන්දියානු දෙමළ උරුමය පදනම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර අමාත්‍යවරුන්, මාධ්‍ය ආයතන සහ ප්‍රචාරකයින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇයව එල්ටීටීඊයේ මෙවලමක් ලෙස හඳුන්වා ඇති බව ඇය පැවසුවාය. “ඔවුන් කියා සිටින්නේ මා එල්ටීටීඊයේ වැටුප් ලබන බවත්, මා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සිටින දෙමළ කොටි ධේනුව බවත්ය,” ඇය පැවසුවාය. මීට පෙර ඇය මෙරටට පැමිණ තිබුණේ 1999 ජූලි මාසයේදී එල්ටීටීඊ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවෙකු විසින් ඝාතනය කරන ලද දෙමළ නීති සම්පාදකයෙකු සහ විද්වතෙකු වූ නීලන් තිරුචෙල්වම්ගේ ගුණානුස්මරණ උත්සවයකට සහභාගී වීමට පමණක් බව ඇය සඳහන් කළාය. ඇය එල්ටීටීඊය හැඳින්වූයේ “මිනීමරු සංවිධානයක්” ලෙස වන අතර, එම කණ්ඩායමට ගරු කරන ඩයස්පෝරාවේ සාමාජිකයින් එය උත්කර්ෂයට නැංවීමට ඉඩක් නොමැති බව තේරුම් ගත යුතු බවද පැවසුවාය.

රජය පැවසුවේ ඇය ඇගේ වරම ඉක්මවා ගොස් ඇති බවයි. ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා පැවසුවේ ඇයගේ සංචාරයට දෙමළ කොටි සංවිධානයේ ඉතිරිව සිටින පිරිස්වල ප්‍රචාරණයන් බලපා ඇති බවයි. සති කිහිපයකට පසු, ඇයගේ කාර්යාලය විසින් රජයට විධිමත් පැමිණිල්ලක් ගොනු කරන ලදී. එහි ප්‍රකාශක රූපට් කොල්විල්, ඇයව අපකීර්තියට පත් කිරීම සඳහා “සම්බන්ධීකරණය කළ අසත්‍ය ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයක්” ගෙන ගිය බවට ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ට චෝදනා කළේය.

ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණයක්

විශ්වසනීය ජාතික වගවීමේ ක්‍රියාවලියක් ස්ථාපිත කිරීමට කොළඹ රජය අපොහොසත් වීම “මූලික වශයෙන් දේශපාලන කැමැත්ත පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක්” බව නිගමනය කරමින් 2014 පෙබරවාරි මාසයේදී පිල්ලේ මහත්මියගේ කාර්යාලය වාර්තාවක් නිකුත් කළ අතර, ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණයක් සඳහා එහි නිර්දේශ කර තිබුණි. ජනාධිපති රාජපක්ෂ මහතා එම නිර්දේශ හැඳින්වූයේ “අත්තනෝමතික, අනවශ්‍ය මැදිහත්වීමක් සහ දේශපාලන ස්වභාවයකින් යුක්ත” ඒවා ලෙසිනි. 2014 මාර්තු 27 වන දින, ඇයගේ කාර්යාලය මගින් පරීක්ෂණයක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය කරන යෝජනාවක් මානව හිමිකම් කවුන්සිලය විසින් සම්මත කරන ලද්දේ, ඡන්ද 23 ට 12 ක් සහ ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි 12 ක් සමගිනි. ඇයගේ ධුර කාලය අවසන් වීමෙන් පසු 2015 දී පරීක්ෂණයේ සොයාගැනීම් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

නොබෙල්

කමිටුව සිය ප්‍රකාශනය තුළින් පිල්ලේ මහත්මිය "අපේ කාලයේ වඩාත්ම ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ ජාත්‍යන්තර නීතිවේදීන්ගෙන් කෙනෙකු" ලෙස හැඳින්වූ අතර ඇයගේ ස්වාධීනත්වය, විශේෂඥභාවය සහ ස්ථීරභාවය ඇගයීමට ලක් කළේය. ඇය රාජ්‍යයන් සහ ජාතික නායකයින් වගවීමට ලක් කර ඇති බවත්, ප්‍රචණ්ඩත්වයට සහ ගැටුම්වලට ගොදුරු වූවන්ට බලාපොරොත්තුවක් ගෙන දී ඇති බවත් එහි සඳහන් විය. ස්වීඩන් ක්‍රෝනර් මිලියන 11 ක මුදල් ත්‍යාගයක් හිමිවන මෙම සම්මානය දෙසැම්බර් 10 වැනිදා ඔස්ලෝ නුවර පැවැත්වෙන උත්සවයකදී ඇය වෙත පිරිනැමීමට නියමිතය.

ජැෆ්නා මොනිටර් වෙබ් අඩවියේ පළවූ Navi Pillay, Jurist of Tamil Descent Who Pressed Sri Lanka on War Crimes, Wins Nobel Peace Prize යන ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය. ලිපියේ සිරස වෙනස් කර ඇති බව සලකන්න.