නේපාල ගංවතුරට හේතුව කුමක්ද? විද්‍යාඥයින් විසින් සංකීර්ණ සිදුවීම් මාලාවක තොරතුරු එක්රැස් කරයි

අගෝස්තු 26 වන දින ටිබෙටයට මායිම්ව පිහිටි රසුවා දිස්ත්‍රික්කයේ භෝටේකෝෂි ගඟේ ඇති වූ හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයෙන් පසු සිකුරාදා සවස වන විට මරණ 579 ක් වාර්තා වී ඇත. මෙම ව්‍යසනය කෙසේ සිදු වූයේද, එහි පරිමාණය සහ එය ආරම්භ වූ නිශ්චිත ස්ථානය පිළිබඳව විද්‍යාඥයින් තවමත් කරුණු සොයා බලමින් සිටී.

නුවාකොට්, ධඩිං, චිට්වන්, ගෝර්කා, ටනාහුන් සහ නැගෙනහිර මෙන්ම බටහිර නවාල්පරාසි දක්වා පහළ ප්‍රදේශවලින් මළ සිරුරු සොයාගෙන ඇති බව නේපාල පොලිසිය පවසයි. ගංවතුර ආරම්භ වූ ස්ථානයේ සිට කිලෝමීටර් සිය ගණනක් දුරින් පිහිටි ත්‍රිශූලි සහ නාරායනි ගංගා පද්ධති හරහා ගංවතුර ගමන් කර ඇති බව මින් පැහැදිලි වේ.

අගෝස්තු 26 වන දින උදෑසන නිකුත් වූ මූලික වාර්තාවලින් කියවුණේ, භූමිකම්පාවක් හේතුවෙන් ඇති වූ හිම කන්දක් කඩා වැටීමකින් ලෙන්ඩේ ඛෝලා ගඟ අවහිර වී තාවකාලික වේල්ලක් නිර්මාණය වී පසුව එය පුපුරා ගිය බවයි. ලෙන්ඩේ ඛෝලා යනු ටිබෙටයේ ගයිරොං ප්‍රාන්තයෙන් ආරම්භ වී දකුණට නේපාලය දෙසට ගලා යන ඉහළ උන්නතාංශයක පිහිටි දේශසීමා හරහා ගලා යන ගංගාවක් වන අතර, එය භෝටේකෝෂි සහ ත්‍රිශූලි ගංගා පද්ධතිවල අතු ගංගාවක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

එක්සත් ජනපද භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය (USGS) මුලින් යෝජනා කළේ මැග්නිටියුඩ් 4.4 ක භූමිකම්පාවක් ගංවතුරට හේතු වූ බවයි. එහෙත් ප්ලැනට් ලැබ්ස් හි චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපවලින් හෙළි වූයේ මීටර් 5,200 ක උන්නතාංශයක සිට මීටර් 600 ක් පමණ පළල ග්ලැසියර සහ පාෂාණ කොටසක් කඩා වැටී මීටර් 1,200 ක් පහළින් වූ නිම්නයට පතිත වී ඇති බවයි. පසුව USGS සිය තක්සේරුව සංශෝධනය කරමින් නිගමනය කළේ, මෙම දැවැන්ත ග්ලැසියර කඩා වැටීම හේතුවෙන් මැග්නිටියුඩ් 5.2 ක භූ කම්පන සංඥාවක් ජනනය වී ඇති බවයි.

විද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරන්නේ ග්ලැසියර සහ පාෂාණ කඩා වැටීමක් හේතුවෙන් අයිස් සහ සුන්බුන් ලෙන්ඩේ නිම්නයට ගලා ගොස් ගඟ අවහිර වූ බවත්, ඉන්පසුව ජලය සහ සුන්බුන් අතිවිශාල ප්‍රමාණයක් පහළට ගලා ගොස් භෝටේකෝෂි සහ ත්‍රිශූලි වෙත ගමන් කළ බවත්ය.

චීනය විසින් ලබා දුන් චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මත පදනම්ව නේපාලයේ ජල විද්‍යා හා කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව ද මෙවැනිම නිගමනයකට එළඹ ඇත. හිම කඳු කඩා වැටීමක්, නිත්‍ය තුහින චලනයක් සහ නායයෑමක් යන කරුණු වල සංකලනයක් මෙම ඡායාරූපවලින් පෙන්නුම් කරන බව දෙපාර්තමේන්තුවේ ගංවතුර පුරෝකථන අංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ජල විද්‍යාඥ බිනෝද් පරජුලි පැවසීය.

“හිම කන්ද කඩා වැටීම ආරම්භ වූයේ නේපාල භූමියේ වුවත්, එය පහළට පැමිණීමෙන් පසු නේපාල-චීන දේශසීමාව තරණය කර දෙපාර්ශවයටම විශාල හානියක් සිදු කර තිබෙනවා,” ඔහු පැවසීය. සම්පූර්ණ තාක්ෂණික තක්සේරුවක් තවමත් සිදු කෙරෙමින් පවතින අතර, දෙපාර්තමේන්තුවේ ක්ෂණික අවධානය ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් කෙරෙහි යොමුව ඇති බවත්, වැඩිදුර අධ්‍යයනය සඳහා බලපෑමට ලක්වූ ප්‍රදේශයට යාමට ක්ෂේත්‍ර කණ්ඩායමක් සූදානම් කරමින් සිටින බවත් පරජුලි වැඩිදුරටත් කියා සිටියේය.

දේශගුණික හා පාරිසරික විද්‍යාඥයින්ට පවා රසුවා සහ පහළ ප්‍රදේශවල හදිසි ගංවතුරේ විශාලත්වය කම්පනයක් ගෙන දෙන අතර, ඔවුන් මෙය 2015 භූමිකම්පාවෙන් පසු නේපාලයේ සිදු වූ දරුණුතම ව්‍යසනය ලෙස විස්තර කරයි.

රසුවා හි කුමක් සිදුවූයේද?

ඒකාබද්ධ කඳුකර සංවර්ධනය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානයේ (ICIMOD) හිම සහ අයිස් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන විශේෂඥ වෛද්‍ය මොහොමඩ් ෆාරුක් අසාම් පැවසූවේ, මූලික පාෂාණ තට්ටුවක් (bedrock) කඩා වැටීමකින් ගංවතුර ඇති වූ බවයි. “පාෂාණ තට්ටුව කඩා වැටෙන විට, ඊට ඉහළින් තිබූ ග්ලැසියරය ද ගසාගෙන ගොස් තිබෙනවා,” ඔහු පැවසීය.

“කඩා වැටුණු ග්ලැසියරයේ ප්‍රමාණය ඝන මීටර මිලියන 100 ත් 200 ත් අතර වන අතර එය මීටර් 1000 ක් පහළින් වූ නිම්නයේ ගැටී තිබෙනවා,” ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය. අසාම් සඳහන් කරන මෙම ප්‍රමාණය දළ වශයෙන් ඔලිම්පික් ප්‍රමාණයේ පිහිනුම් තටාක 40,000 සිට 80,000 කට සමාන වේ.

නමුත් ක්ෂණික හේතුව හඳුනා ගැනීමෙන් මෙම සිදුවීම මෙතරම් දැවැන්ත ගංවතුරක් බවට පත් වූයේ කෙසේද යන්න සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නොවේ. එම සිදුවීම් මාලාව අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා කොලොම්බියා ජල මධ්‍යස්ථානයේ අධ්‍යක්ෂ සහ ජලය, දේශගුණය සහ ගංවතුර පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු වන ආචාර්ය උප්මනු ලාල්, රසුවා ව්‍යසනය උණුසුම් වන හිමාලයානු පරිසරයක් තුළ ග්ලැසියර, අස්ථායී බෑවුම් සහ ජලය එකිනෙකා සමඟ ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳ පුළුල් සන්දර්භය තුළ විග්‍රහ කළේය.

“මෙම තත්ත්වයන් බොහෝ කාලයක සිට, සමහරවිට මාස ගණනාවක් පුරා වර්ධනය වෙමින් පවතින්නට ඇති,” ඔහු පැවසීය. මෙවැනි ව්‍යසන වර්ධනය වන ආකාරය පැහැදිලි කරමින් ලාල් පැවසුවේ, අඛණ්ඩව උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා හෝ හිම වෙනුවට වර්ෂාව පතිත වීම නිසා ග්ලැසියර සාමාන්‍යයට වඩා වැඩි වේගයකින් දිය විය හැකි බවයි. අමතර ජලය ග්ලැසියරයට පහළින් ඇති බෑවුම් සංතෘප්ත කළ හැකි අතර, පාෂාණ සහ පස අතරට ජලය කාන්දු වීමෙන් ඒවා අස්ථායී වේ. අවසානයේදී බෑවුම කඩා වැටී අයිස්, ගල් සහ සුන්බුන් නිම්නයට පතිත විය හැක.

රසුවා සිදුවීමේදී ද ලාල් පැහැදිලි කළ ආකාරයටම බොහෝ දුරට සිදුවී ඇති බව පෙනේ — කඩා වැටුණු ග්ලැසියරය ලෙන්ඩේ ඛෝලා අවහිර කළ අතර, තාවකාලික ස්වභාවික වේල්ලකට පිටුපසින් ජලය එක්රැස් වීමට ඉඩ සැලසූ අතර එය පුපුරා යාමට පෙර හදිසියේ පහළට ගලා යාමක් සිදු විය.

හදිසි ගංවතුර බොහෝ විට ග්ලැසියර විල් පිපිරීම් ගංවතුර (GLOF) සමඟ සම්බන්ධ වන බැවින්, විද්‍යාඥයින් මුලින් කල්පනා කළේ මෙය තවත් GLOF තත්ත්වයක් ද යන්නයි. හරියටම මීට වසරකට පෙර ජූලි මාසයේදී එම භෝටේකෝෂි ගඟේම ඇති වූ ගංවතුරක් හේතුවෙන් ද විද්‍යාඥයින් මෙවැනි ව්‍යසනයකට හේතු විය හැක්කේ කුමක්දැයි සොයා බැලීමට පෙළඹී සිටියහ, විශේෂයෙන්ම ව්‍යසනයට පෙර එම කලාපයේ කිසිදු වර්ෂාපතනයක් වාර්තා වී නොතිබූ බැවිනි. චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මත පදනම්ව ජල විද්‍යා හා කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ICIMOD පසුව නිගමනය කළේ, ගංවතුර ඇති වූයේ ටිබෙටයේ සුප්‍රාග්ලැසියල් විලකින් (ග්ලැසියරයක් මත පිහිටි විලක්) ඇති වූ GLOF තත්ත්වයක් හේතුවෙන් බවයි.

මෙම වෙනස වැදගත් වන්නේ GLOF එකක් සහ පාෂාණ-අයිස් හිම කඳු කඩා වැටීමක් පහළ ප්‍රදේශවලට සමාන විනාශයක් ඇති කළ හැකි වුවද, ඒවා ඉතා වෙනස් ආකාරවලින් ආරම්භ වන බැවිනි. රසුවා හි ප්‍රශ්නය හුදෙක් ග්ලැසියරයක් කඩා වැටුණාද යන්න නොව, එම කඩා වැටීම සුනාමියක් වැනි ව්‍යසනයක් ඇති කළේ කෙසේද යන්නයි.

GLOF හේතුවෙන් පසුගිය වසරේ ඇති වූ ගංවතුර සිහිපත් කරමින්, හිමගෝල (cryosphere) පර්යේෂිකා සුන්වි මාස්කේ පැවසුවේ තවත් ව්‍යසනයක් අපේක්ෂා කළ බවයි. “මෙවැනි දැවැන්ත කොටසක් සාමාන්‍යයෙන් නිකම්ම කඩා වැටෙන්නේ නැහැ, ඒ වගේම එහි විශාලත්වය පිළිබඳව අපි කම්පනයට පත්වුණා,” මාස්කේ පැවසුවාය.

නමුත් සිදුවීමේ වර්ගය හඳුනා ගැනීමෙන් එය මෙතරම් විනාශකාරී වූයේ මන්දැයි සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නොවේ.

නේපාලයේ අයිස්-ගල් හිම කඳු කඩා වැටීම් නිතර සිදු වුවද, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ ඉහළ උන්නතාංශවල, ජනාවාස නොමැති ප්‍රදේශවල වන අතර, මෙම පරිමාණයෙන් ව්‍යසනයක් ඇති කිරීමට ඒවා නැඹුරු නොවන බව මාස්කේ පැහැදිලි කළාය. නමුත් මෙම අවස්ථාවේදී, එය පහළට ගමන් කරන විට ඝර්ෂණය හේතුවෙන් ග්ලැසියර අයිස් ජලය බවට පත්වී දිය වී ගිය බව ඇය පැවසුවාය. මෙම ස්කන්ධය ගමන් කරන විට පස, ගල් සහ අවසාදිතයන් ද ගසාගෙන ගිය අතර, පහළට ඇදී යන ඒ වන විටත් විශාල පාෂාණ හා සුන්බුන් ස්කන්ධයකට ජලය එක් කළේය. එය ගඟ අවහිර කළ විට, තාවකාලික වේල්ලට පිටුපසින් ජලය එක්රැස් වූ අතර අවසානයේ එය පුපුරා ගොස් පහළට ගලා ගිය ධාරාවන් ගම්මාන ගසාගෙන ගියේය.

නමුත් හිම කන්ද කඩා වැටීමෙන් පමණක් ගංවතුරේ පරිමාණය පැහැදිලි කළ නොහැක. ගඟ අවහිර වීමෙන් පසු සිදු වූ දේ තීරණාත්මක විය.

ලාල්ට අනුව, අයිස්-ගල් හිම කන්දකින් අවහිර වූ ගඟක් එහි සාමාන්‍ය ප්‍රවාහය ව්‍යසනකාරී ගංවතුරක් බවට පරිවර්තනය කළ හැකිය. ගඟකට ජලය අඛණ්ඩව ගලා එන නමුත් පිටවීමට නොහැකි වූ විට, එය තාවකාලික වේල්ලට පිටුපසින් එකතු වන අතර, සියලු ජලය ක්ෂණිකව මුදා හරින විට එය ප්‍රචණ්ඩකාරී හදිසි ගංවතුරක් බවට පත් විය හැකිය.

දේශගුණික විපර්යාස මෙයට බලපෑවේද?

කඳුකර ගංගාවල මෙවැනි ආන්තික ගංවතුර තත්ත්වයන් නැවත නැවත ඇතිවීම පරිසරවේදීන්ගේ කනස්සල්ලට හේතු වී ඇත, උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හිමාලයානු හිමගෝලයේ වෙනස්කම් වලට දායක වන බවත් තවත් ව්‍යසනයන්ගේ අවදානම වැඩි කරන බවත් ඔවුන් දිගු කලක් තිස්සේ අනතුරු අඟවා ඇත. නමුත් මෙම ගංවතුර — හෝ පසුගිය වසරේ ඇති වූ ගංවතුර — දේශගුණික විපර්යාස සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව වැඩිදුර විශ්ලේෂණයක් අවශ්‍ය බව විද්‍යාඥයෝ පවසති.

දේශගුණික විපර්යාස සමඟ සෘජු සම්බන්ධයක් තහවුරු කිරීමට මෙය කල් වැඩි බව සමහර විශේෂඥයින් පැවසුවද, උණුසුම් තත්ත්වයන් ග්ලැසියර දියවීම වැඩිවීමට දායක විය හැකි බව ලාල් පැවසීය. මෙම කඩා වැටීමට පෙර සතිවල උෂ්ණත්වය ඓතිහාසික සාමාන්‍යයන් සමඟ සසඳා බැලීමෙන් තත්ත්වයන් අසාමාන්‍ය ලෙස උණුසුම් වී ඇත්දැයි තීරණය කළ හැකි බව ඔහු යෝජනා කළේය.

“අපි කාලයකට පසු පැමිණි ප්‍රබලතම එල් නිනෝ තත්ත්වය දෙස බලා සිටිනවා, එය සැලකිය යුතු කලාපීය උණුසුමකට, සමහරවිට එම ප්‍රදේශයේ අඩු වර්ෂාපතනයකට ද හේතු විය හැකියි,” ඔහු පැවසීය. “වැස්ස වෙනුවට හිම ලෙස පතිත වූවා නම්, ග්ලැසියරය දියවන්නේ නැහැ.”

නමුත් උණුසුම් දේශගුණයකින් අදහස් වන්නේ සෑම තනි ග්ලැසියර කඩා වැටීමක්ම දේශගුණික විපර්යාසවලට ආරෝපණය කළ හැකි බව නොවේ.

එක්සත් රාජධානියේ රීඩින් විශ්ව විද්‍යාලයේ ආපදා අවදානම් විශේෂඥ වෛද්‍ය ජෙෆ් ඩා කොස්ටා පැවසුවේ, “උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම හිමාලය හරහා ග්ලැසියර, නිත්‍ය තුහින සහ බෑවුම්වල ස්ථායිතාව වෙනස් කරමින් පවතිනවා, එබැවින් එය වැදගත් පසුබිම් අවදානමක්. නමුත් වැඩිදුර විශ්ලේෂණයකින් තොරව මෙම තනි කඩා වැටීම දේශගුණික විපර්යාසයට ආරෝපණය කළ නොහැකියි.”

මෙම විශේෂිත කඩා වැටීම සහ දේශගුණික විපර්යාස අතර සෘජු සම්බන්ධයක් සහ පූර්ව නිගමනයකට එළඹීම පිළිබඳව විද්‍යාඥයින් අනතුරු අඟවන අතර, හිමාලය පුරා සිදුවන පුළුල් වෙනස්කම් ගැන විවාද කිරීම අපහසුය.

මෙවැනි සම්බන්ධයක් ඇති කිරීමට පෙර සාධක කිහිපයක් විශ්ලේෂණය කළ යුතු බව මාස්කේ පැවසුවද, පසුබිම් ප්‍රවණතාවය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට ඇති බව ඇය කියා සිටියාය. “ඓතිහාසික වශයෙන් වෙනස් වීමට බොහෝ කාලයක් ගතවන හිමාලයානු ග්ලැසියර මිනිස් ජීවිත කාලය තුළ පැහැදිලිවම පසුබසිමින් පවතිනවා,” ඇය පැවසුවාය.

ICIMOD ට අනුව, හින්දු කුෂ් හිමාලය ග්ලැසියරවල මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් සියයට 12 ක් සහ අයිස් සංචිතවලින් සියයට 9 ක් 1990 සහ 2020 අතර කාලය තුළ අහිමි වී ඇත.

පර්යේෂණවලට අනුව පසුගිය දශක කිහිපය තුළ හිමාලයානු ග්ලැසියර සාමාන්‍යයට වඩා දස ගුණයකින් වේගයෙන් අයිස් අහිමි වී ඇති අතර, 2000 සිට හින්දු කුෂ් හිමාලය ග්ලැසියරවල අයිස් අහිමි වීමේ වේගය දෙගුණ වී ඇත.

රසුවා හි ඇති වූ ආන්තික ගංවතුර හින්දු කුෂ් හිමාලයේ පෙර නොදුටු දෙයක් නොවේ. ඉන්දියාවේ උත්තරකාන්ද් හි 2021 දී ඇති වූ චමෝලි ගංවතුර ද මූලික පාෂාණ තට්ටුවක් කඩා වැටීමක් සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර, එයින් පහළට අයිස්, පාෂාණ සහ සුන්බුන් විශාල වශයෙන් ගලා යාමක් සිදු විය.

මෙම සමානකම පුළුල් ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි: පහළ ප්‍රදේශවල ජනතාවට අනතුරු ඇඟවීමට තරම් කල්තියා මෙවැනි සිදුවීමක් හඳුනාගත හැකිද?

පැය ගණනකට වඩා මිනිත්තු වැදගත් වන විට

ලාල්ට අනුව, ග්ලැසියර දියවීම හේතුවෙන් ඇතිවන නායයෑම්වල අවදානම තක්සේරු කිරීම සඳහා අවදානම් සහිත බෑවුම්වල ඇති පාංශු තෙතමනය සංවේදක, අධෝරක්ත ඩ්‍රෝන කැමරා සහ චන්ද්‍රිකා දත්ත මගින් මෙවැනි සිදුවීම් කල්තියා හඳුනාගත හැකිව තිබුණි.

නමුත් උපද්‍රවය හඳුනා ගැනීම පළමු පියවර පමණි. ඊටත් වඩා විශාල අභියෝගය වන්නේ එම තොරතුරු නියමිත වේලාවට මිනිසුන් වෙත ළඟා වන අනතුරු ඇඟවීමක් බවට පත් කිරීමයි.

අගෝස්තු 26 වන දින ගංවතුර තර්ජනය මතු වූ විට තමන් SMS අනතුරු ඇඟවීම් යැවූ බව බලධාරීහු පවසති. නමුත් අනතුරු ඇඟවීමක් යැවීම යනු ප්‍රජාවන්ට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් හෝ තොරතුරු ලබා දීම හා සමාන නොවේ. රසුවා හි, ප්‍රවීණයන් පවසන්නේ සාධක දෙකක් අනතුරු ඇඟවීම්වල ප්‍රයෝජනවත් බව සීමා කර තිබිය හැකි බවයි: ගංවතුර පහළට ගමන් කළ වේගය සහ SMS මත පමණක් යැපීමේ සීමාවන්.

තාක්ෂණයෙන් පමණක් සූදානම සහතික කළ නොහැකි බවට මාස්කේ අනතුරු ඇඟවීය. “ප්‍රජාවන්ද සූදානම් විය යුතුයි. ඔවුන් දිව යා යුත්තේ කොතැනටද, ආරක්ෂිත මාර්ග මොනවාද, වැඩිහිටියන් සහ ළමයින් රැගෙන යා යුත්තේ කොතැනටද යන්න දැන සිටිය යුතුයි. ඒ වගේම ප්‍රථමාධාර හෝ හදිසි සැපයුම් තිබෙන ස්ථාන දැනගත යුතුයි,” ඇය පැවසුවාය.

“අපි පුහුණු වන්නේ නැත්නම්, අපි මේ කිසිවක් දැනගන්නේ නැහැ.”

රසුවා හි ප්‍රධාන රේගු නිලධාරී රාජේන්ද්‍ර දුන්ගානාගේ විස්තරයක් බදාදා ඇති වූ ගංවතුරේ විශාලත්වය සහ වේගය නිදර්ශනය කිරීමට උපකාරී වේ. ඔහු කාන්තිපූර් (Kantipur) පුවත්පතට පැවසුවේ උදෑසන පොළොව කම්පා වන විට තමාගේ පළමු සිතුවිල්ල වූයේ භූමිකම්පාවක් සිදුවී ඇති බවයි. ඔහු පිටතට දිව ගිය විට, ජල කඳක්, මීටර් 100 ක් පමණ උසැති විශාල දුම් වලාකුළක් වැනි දෙයක් සමඟ ඉහළ සිට කඩා වැටෙනු තමා දුටු බව ඔහු පැවසීය.

ඔහු වහාම ආරක්ෂාව සඳහා දිව ගිය බව පැවසීය. “ටිමුරේ බසාර් (Timure bazar) ප්‍රදේශය ක්ෂණයකින් විනාශ වී ගියා,” ඔහු කීවේය.

ඔහුගේ ප්‍රකාශයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ, මෙම පරිමාණයේ සිදුවීමක් සඳහා, අනතුරු ඇඟවීමේ කාලය පැය ගණනකට වඩා මිනිත්තු ගණනින් මැනිය හැකි බවයි.

සන්නිවේදනයේ හදිසි අවශ්‍යතාවය නැවත අවධාරණය කරමින් කොස්ටා පැවසුවේ, “මෙතරම් විශාල සිදුවීමක් සඳහා, අපි කතා කරන්නේ පැය හෝ දින නොව මිනිත්තු ගණනක් ගැන,” බවයි. තොරතුරු මුලින්ම ලබා ගත හැකි වූයේ කවදාද, එය ලැබුණේ කාටද, එය කොතරම් ඉක්මනින් ගමන් කළේද, සහ අවසානයේ ප්‍රජාවන්ට ක්‍රියා කිරීමට කොපමණ කාලයක් තිබුණේද යන්න ඕනෑම විමර්ශනයකින් තේරුම් ගත යුතු බව ඔහු යෝජනා කළේය.

“දේශසීමාවට ආසන්න ප්‍රජාවන්ට අනතුරු ඇඟවීමට ප්‍රයෝජනවත් වූ කාලය ඉතා අල්පයි. අනතුරු ඇඟවීමේ කාලය අහිමි වූයේ කොතැනදැයි අප තේරුම් ගත යුතුයි,” ඔහු පැවසීය. “ඉතා ඉහළින් අසාමාන්‍ය දෙයක් සිදුවී ඇති බව සන්නිවේදනය කිරීමට පෙර, යම් සංඥාවක් මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ භූමිකම්පාවක්, ග්ලැසියරයක් කඩා වැටීමක් ද නැතහොත් නායයාමක් ද යන්න දැනගැනීම ඇත්තටම අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ.”

-ද කත්මන්ඩු පෝස්ට් හි පළවූ What triggered the Rasuwa flood? Scientists piece together a complex chain of events ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය –