හිටපු බලශක්ති අමාත්යවරයකු සහ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරයකු වන පාඨලී චම්පික රණවක මහතා, 2025/26 වර්ෂයට අදාළ නොරොච්චෝල ලක්විජය ගල් අඟුරු බලාගාරය සඳහා ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීමේ ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය තුළ සිදුව ඇතැයි කියන බරපතළ අක්රමිකතා සහ දූෂණ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් විශේෂ ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභාව වෙත කරුණු 24කින් යුත් විස්තරාත්මක පෙත්සමක් භාරදී තිබේ.
ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ ශ්රී ලංකාවේ ගල් අඟුරු බලශක්ති උත්පාදනය ආරම්භ වූ දා සිට 2026 අප්රේල් 16 දක්වා කාලය තුළ සිදු වූ මෙහෙයුම්, ප්රසම්පාදන, මූල්ය හා පාරිසරික ක්රියාකාරකම් පිළිබඳ විමර්ශනය කරන ජනාධිපති කොමිසමේ විෂය පථයට මෙම සිද්ධියද අයත් වන බවයි.
ටෙන්ඩරයේ පසුබිම
ලංකා කොල් සමාගම විසින් නොරොච්චෝල ලක්විජය බලාගාරය සඳහා මෙට්රික් ටොන් මිලියන 1.5ක ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීම සඳහා 2025/26 කාලසීමාවට අදාළව ටෙන්ඩරයක් කැඳවා තිබුණි. ඒ අනුව නැව්වාර 25ක් මගින් මෙට්රික් ටොන් 60,000 බැගින් ගල් අඟුරු ආනයනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ අතර, සැපයිය යුතු ගල් අඟුරුවල අවම දහන අගය (Gross Calorific Value) 6,150 kcal/kg ලෙස නියම කර තිබිණි.
මෙම ටෙන්ඩරය 2025 ඔක්තෝබර් 29 වන දින Trident Chemphar Limited සමාගම වෙත ප්රදානය කර ඇති අතර, ගිවිසුම්ගත වීම 2025 නොවැම්බර් 19 වන දින සිදු වී තිබේ.
රුපියල් බිලියන 5කට අධික පාඩුවක්?
පෙත්සමට අනුව, ජාතික විගණන කාර්යාලය විසින් 2026 අප්රේල් 7 දින නිකුත් කළ විශේෂ වාර්තාවක සඳහන් වන්නේ මෙම ගනුදෙනුව හේතුවෙන් රජයට රුපියල් මිලියන 5,093.55ක අලාභයක් සිදුව ඇති බවයි. එම වාර්තාවට අනුව:
රුපියල් මිලියන 4,142ක පාඩුවක් සිදුව ඇත්තේ ගිවිසුම්ගත ප්රමිතියට වඩා අඩු කැලරි අගයක් සහිත ගල් අඟුරු සැපයීම හේතුවෙනි.
නියමිත කාලයට ගල් අඟුරු නොලැබීම නිසා හදිසි මිලදී ගැනීම් සිදුකිරීමට සිදුව ඇති අතර ඒ හේතුවෙන් රුපියල් මිලියන 92.42ක අමතර පිරිවැයක් දැරීමට සිදුව තිබේ.
ගොඩබෑමේ ප්රමාදයන් හේතුවෙන් තවත් රුපියල් මිලියන 59.13ක පාඩුවක් වාර්තා වී ඇත.
‘Quality Arbitrage’ වංචාවක් සිදුවී ඇත්ද?
චම්පික රණවක මහතා පවසන්නේ මෙම සිද්ධිය සාමාන්ය කොන්ත්රාත් උල්ලංඝනයක් නොව ‘Quality Arbitrage’ ලෙස හඳුන්වන සූක්ෂම ප්රසම්පාදන වංචාවක් බවයි.
ඒ අනුව, ඉහළ ප්රමිතියක ගල් අඟුරු සැපයීමට එකඟ වී, පසුව අඩු ප්රමිතියක සහ අඩු මිලක ගල් අඟුරු සපයා ඇති බවට ඔහු චෝදනා කරයි. එමඟින් උසස් හා බාල ගල් අඟුරු අතර පවතින මිල වෙනස අයුතු ලාභයක් ලෙස ලබාගෙන ඇති බව ද පෙත්සමේ සඳහන් වේ.
ජාත්යන්තර වෙළඳපොළේ මිල
පෙත්සමේ දැක්වෙන්නේ 2025 දෙසැම්බර් සිට 2026 පෙබරවාරි දක්වා කාලය තුළ 6,000 kcal/kg මට්ටමේ උසස් තත්ත්වයේ ගල් අඟුරු මෙට්රික් ටොන් එකක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 ඉක්මවූ මට්ටමක පැවති බවයි.
එහෙත් Trident Chemphar සමාගම ඉදිරිපත් කළ මිල ගණන් අනුව එම ප්රමිතියෙන් යුත් ගල් අඟුරු සැපයීම වාණිජමය වශයෙන් අපහසු බවත්, ඒ නිසා මුල සිටම අඩු ප්රමිතියේ ගල් අඟුරු සැපයීමේ අරමුණක් පැවතිය හැකි බවත් චෝදනා කර ඇත.
විශේෂ විගණන වාර්තාවෙන් හෙළි වූ බව කියන ප්රධාන කරුණු
- ටෙන්ඩරයට ඉදිරිපත් වන විට සමාගමේ ලියාපදිංචිය සම්පූර්ණ නොවී තිබීම.
- ඉන්දුනීසියාවේ බලපත්ර අවලංගු කළ රසායනාගාරයක වාර්තා භාවිතා කිරීම.
- ගිවිසුම්ගත 6,150 kcal/kg ප්රමිතිය වෙනුවට ඇතැම් තොගවල 5,520 kcal/kg තරම් අඩු කැලරි අගයක් වාර්තා වීම.
- දත්ත නොගැලපීම් තිබියදී ඒවා නැවත සත්යාපනය නොකිරීම.
- සැපයුම් කාලසටහන අඛණ්ඩව උල්ලංඝනය කිරීම.
බලාගාරයට හා විදුලි පද්ධතියට බලපෑම
පෙත්සමට අනුව, ප්රමිතියෙන් තොර ගල් අඟුරු භාවිතය හේතුවෙන් නොරොච්චෝල බලාගාරයේ ජනන ධාරිතාව මෙගාවොට් 130කින් පමණ පහත වැටී තිබේ.
එමෙන්ම මහජන උපයෝගිතා කොමිසමේ වාර්තා අනුව පළමු නැව් තොග නවය පමණක් සැලකිල්ලට ගත්තද රුපියල් මිලියන 8,497කට අධික සෘජු ආර්ථික හානියක් සිදුව ඇති බව සඳහන් කර ඇත.
තවද, ගල් අඟුරු ප්රමිතිය අඩුවීම නිසා 2026 ජනවාරි සිට මැයි මැද දක්වා විදුලි ඒකක මිලියන 155කට අධික ප්රමාණයක් අහිමි වී ඇති බවත්, එම ශක්තිය ඩීසල් මගින් නිපදවීමට සිදුවූයේ නම් එහි වටිනාකම රුපියල් බිලියන 15කට ආසන්න වන බවත් පෙත්සමේ දැක්වේ.
යන්ත්ර සූත්රවලටද හානි
බාල ගල් අඟුරුවල ඉහළ පයිරයිට් අන්තර්ගතය හේතුවෙන් ගල් අඟුරු අඹරන මෝල්වල අධික රත් වීම, ගිනි ගැනීම් සහ හදිසි බිඳවැටීම් වාර්තා වී ඇති බව ද පෙත්සමේ සඳහන් වේ.
මෙම තත්ත්වය බලාගාරයේ දිගුකාලීන ක්රියාකාරීත්වයට හා යන්ත්ර සූත්රවල ආයු කාලයට බරපතළ බලපෑමක් එල්ල කර ඇති බව ද කියා සිටී.
දේශපාලන බලපෑම් පිළිබඳ චෝදනා
පෙත්සමේ තවත් බරපතළ චෝදනාවක් වන්නේ මෙම ගනුදෙනුවට අදාළව දේශපාලන බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවයි.
නීතිපතිවරයාගේ අවසන් අනුමැතිය ලැබීමටත් පෙර ගිවිසුම් අත්සන් කිරීම, බලවත් දේශපාලන පවුල්වලට සම්බන්ධ පුද්ගලයන් අතරමැදියන් ලෙස කටයුතු කිරීම සහ බාල ගල් අඟුරු සම්බන්ධ පරීක්ෂණ වාර්තා යටපත් කිරීමට උත්සාහ දැරීම සම්බන්ධයෙන් ද සැක මතු කර ඇත.
කොමිසමෙන් ඉල්ලා ඇති දේ
මෙම සියලු චෝදනා සැලකිල්ලට ගනිමින් චම්පික රණවක මහතා ජනාධිපති කොමිසමෙන් ඉල්ලා ඇත්තේ:
- අදාළ ලේඛන හා සාක්ෂි වාර්තාගත කිරීම.
- වගකිවයුතු රාජ්ය නිලධාරීන් සහ ආයතන කැඳවා ප්රශ්න කිරීම.
- ස්වාධීන වෝහාරික මූල්ය හා තාක්ෂණික විගණනයක් සිදු කිරීම.
- දූෂණ, බලය අවභාවිතය හෝ ප්රසම්පාදන අක්රමිකතා සිදුකළ පුද්ගලයන්ට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගැනීමට ජනාධිපතිවරයා වෙත නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීම.
මෙම පෙත්සම මගින් ශ්රී ලංකාවේ විදුලි බල ක්ෂේත්රයේ විශාලතම ප්රසම්පාදන ගනුදෙනුවක් සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ප්රශ්න රැසක් මතු කර ඇති අතර, ජනාධිපති කොමිසමේ විමර්ශනයෙන් එම චෝදනා සනාථ වන්නේද නැද්ද යන්න ඉදිරි කාලයේදී රටේ අවධානයට ලක්වනු ඇත.
