1825 නොවැම්බර් 27 වැනිදා යාපනය නගරයට උතුරින් පිහිටි උඩුවිල්හි ඇමරිකානු මිෂනාරි මධ්‍යස්ථානයේදී කුඩා ගැහැනු ළමුන් දෙදෙනෙකු කොලරාවෙන් මිය ගියහ. හැරියට් මරියා වින්ස්ලෝගේ වයස අවුරුදු තුනයි මාස නවයකි. සාරා ජේන් ස්පෝල්ඩින්ගේ වයස අවුරුදු පහකි. ඔවුන් දෙදෙනාම එකම දිනක, එකම ස්ථානයක මිය ගිය අතර, මිෂනාරි පල්ලියේ ඇති සමරු ඵලකයක වින්ස්ලෝ දරුවා සහ ඇයගේ සහෝදර සහෝදරියන් දෙදෙනා අනුස්මරණය කර ඇත. 1838 දී කොලරාව නැවතත් අර්ධද්වීපයට පැමිණියේය. ඇමරිකානු මණ්ඩලයේ මිෂනාරිවරයෙකු වූ පූජ්‍ය ජෝන් එම්. එස්. පෙරී 32 හැවිරිදි වියේදී මාර්තු 10 වන දින ඉන් මිය ගියේය. ඔහුගේ බිරිඳ, හැරියට් ජොආනා, දින තුනකට පසු 22 වැනි වියේදී මිය ගියාය. ඔවුන්ගේ එකම දියණියට රෝගය වැළඳී සුවය ලැබුවාය. උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි පේදුරුතුඩුවේ මරණ සංඛ්‍යාව දිනකට 35 දක්වා ළඟා විය.

මෙම තොරතුරු නොනැසී පවතින්නේ ලංකා සිවිල් සේවයේ විශ්‍රාමික සාමාජිකයෙකු වූ ජේ. පෙන්රි ලුවිස් විසින් 1913 දී කොළඹ රජයේ මුද්‍රණාලය මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඔහුගේ ‘List of Inscriptions on Tombstones and Monuments in Ceylon’ කෘතිය සඳහා උඩුවිල්හි ඇති සෙල්ලිපි වාර්තා කර අර්ථකථනය කර ඇති බැවිනි. යාපනයේ නැගෙනහිර මායිමේ පිහිටි චෙම්මනිහි සිත්තුපත්ති හින්දු සුසාන භූමියේ අගලකින් ගොඩගන්නා ලද පුද්ගලයින් 574 දෙනාගෙන් කිසිවෙකු පිළිබඳව එවැනි වාර්තාවක් නොමැත. ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකු හඳුනාගෙන හෝ කාල නිර්ණය කර නොමැති අතර, ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකුගේ මරණයට හේතුවක් ද තහවුරු වී නොමැත.

කෙසේ වෙතත්, එම කැණීම පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාඥයින්ගේ වාර්තාව මගින් වින්ස්ලෝ සහ ස්පෝල්ඩින් දරුවන් මිය ගිය ආකාරයේ රෝගයක් වෙත අවධානය යොමු කර ඇත. කැණීම්වලට නායකත්වය දුන් මහාචාර්ය රාජ් සෝමදේව සහ පුරාවිද්‍යාඥ අනුෂා වන්නිනායක විසින් යාපනය මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද තුන්වන අතුරු වාර්තාව මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, මළවුන් සමඟ සාපේක්ෂව ඉතා සුළු භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් කැණීම්වලින් හමුවූ බවයි. “මෙම භූමදාන වසංගතයක් හෝ වෙනත් ආකාරයක ස්වාභාවික ව්‍යසනයක් හේතුවෙන් ඇති වූවක් නම්,” කතුවරුන් ලියන්නේ, “ඒ ආශ්‍රිතව ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතික භාණ්ඩ සීමිත ප්‍රමාණයක් හමුවීම අනිවාර්යයෙන්ම බලාපොරොත්තු විය නොහැක්කක් නොවන” බවයි. එවැනි තත්වයන් යටතේ ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු වන්නට ඇත්තේ සැලකිය යුතු ලෙස ද්‍රව්‍යමය පූජාවන් හෝ පුද්ගලික භාණ්ඩ තැන්පත් කිරීමට වඩා මියගිය අය ඉක්මනින් බැහැර කිරීම කෙරෙහි විය හැකි බව ඔවුහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරති.

සොහොන්වල කුඩා භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් තිබීමට එක් හේතුවක් ලෙස කතුවරුන් වසංගතයක් ඉදිරිපත් කරයි. එහෙත් වසංගතයක් ඇති වූ බවක් ඔවුන් පවසන්නේ නැත. වාර්තාව කිසිදු රෝග ව්‍යාප්තියක් නම් කර නැත, එවැනි තත්ත්වයක් පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තාවක් උපුටා දක්වන්නේ ද නැත. ඇටසැකිලිවලින් රෝගාබාධ පිළිබඳ කිසිදු සාක්ෂියක් ඉදිරිපත් කරන්නේ ද නැත. ඊළඟ වාක්‍යයෙන් කතුවරුන් අනතුරු අඟවන්නේ කෞතුක භාණ්ඩ හිඟකම “කිසිදු භූමදාන සන්දර්භයක් සඳහා තීරණාත්මක සාක්ෂියක් ලෙස නොසැලකිය යුතු” බවත්, ඔවුන් තමන්ගේ නිරීක්ෂණ තාවකාලික ලෙස විස්තර කරන බවත්ය. පසුගිය ශතවර්ෂ දෙක තුළ යාපනයට පැමිණි කිසිදු වසංගතයක් (epidemics) හෝ ගෝලීය වසංගතයක් (pandemics) ගැන වාර්තාව සඳහන් කරන්නේ නැත.

‘යාපනය මොනිටර්’ වෙත අදහස් දැක්වූ වෛද්‍ය සහ පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන් පැවසුවේ චෙම්මනිහි හමුවූ දේ පැහැදිලි කිරීමට ඉතිහාසය උපකාර විය හැකි බවයි. එය පුළුල්ය. යටත් විජිත වෛද්‍ය නිලධාරීන්, උතුරු පළාතේ දිසාපතිවරුන්, මිෂනාරිවරුන් සහ පසුකාලීනව ජනවිකාස විද්‍යාඥයින් විසින් වසංගත පැමිණියේ කවදාද, ඒවා පැතිර ගියේ කෙසේද සහ ඇතැම් වසරවල කොපමණ පිරිසක් මිය ගියේද යන්න වාර්තා කර ඇත.

කොලරාව

යාපනය අර්ධද්වීපය පිහිටා ඇත්තේ තමිල්නාඩු වෙරළ තීරයේ සිට පාක් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා කිලෝමීටර් 30ක් පමණ දුරිනි. 19 වැනි සියවසේ වැඩි කාලයක් මධ්‍යම කඳුකරයේ කෝපි වතුවලට දකුණු ඉන්දියාවෙන් බඳවා ගත් කම්කරුවන්, මන්නාරමෙන් හෝ ඊට ආසන්න උතුරු වෙරළෙන් ගොඩ බැස මධ්‍යම මාර්ගය ලෙස හැඳින්වූ මාර්ගය ඔස්සේ වන්නිය හරහා දකුණට පයින් ගමන් කළහ.

කොලරාව ද පැමිණියේ එම මාර්ගයෙනි. යටත් විජිත සහ පසුකාලීන වාර්තා මගින් බෙංගාලයේ පළමු කොලරා වසංගතය පුපුරා යාමෙන් කෙටි කලකට පසු ලංකාවේ එහි පළමු පෙනී සිටීම 1818 හෝ 1819 ලෙස උතුරේ සටහන් වෙයි. ලුවිස් එය 1819 ලෙස දක්වයි. 1871 දී ලංකාවේ ප්‍රධාන සිවිල් වෛද්‍ය නිලධාරියා මදුරාසියේ සනීපාරක්ෂක කොමසාරිස්වරයා වෙත ලියන්නේ, කොලරාව පුරුද්දක් ලෙස මුල් බැස ගත් දිවයිනේ එකම ප්‍රදේශය උතුරු පළාත බවයි. දකුණු ඉන්දියාවේ මෙම රෝගය පවතින විට, යාපනය අර්ධද්වීපයේ සහ මන්නාරමේ ස්ථාපිත වීම සාමාන්‍ය බවත් එතැන් සිට එය කම්කරුවන් සමඟ දිවයිනේ අභ්‍යන්තරයට ගමන් කළ බවත් ඔහු ලිවීය. වසංගතයේ ගමන් මාර්ගය සොයා ගැනීම සඳහා යාපනයේ යටත් විජිත ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා මධ්‍යම මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කළ බව එකල යටත් විජිත ලිපි හුවමාරුව වාර්තා කරයි.

යාපනයේ කොලරා ඉතිහාසය 19 වැනි සියවස පුරා වසරින් වසර පාහේ සොයා ගත හැක. මෙම රෝගය 1825 දී උඩුවිල්හි ඇමරිකානු මිෂනාරිය වෙත ළඟා වූ අතර 1838 දී නැවත පැමිණ වඩුක්කොඩෙයි සහ පේදුරුතුඩුවට පහර දුන්නේය. 1846 දී තවත් වසංගතයක් ඇති වූ අතර, ඇමරිකානු වෛද්‍ය නේතන් වෝඩ් වඩුක්කොඩෙයි සෙමනේරියේදී කොලරා රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කළ අතර දකුණට යන කම්කරුවන් අතරමගදී මිය ගියහ.

1849 ජූලි මාසයේදී, උතුරේ රැජිනගේ නීතිඥ රොබට් විලියම් ලැන්ග්ස්ලෝගේ හදිසි මරණය ‘The Ceylon Times’ වාර්තා කළේය. ඔහු යාපනයේදී පෙනෙන පරිදි නිරෝගීව සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ලෙස රාත්‍රී ආහාරය ගෙන තිබූ අතර, එදින රාත්‍රියේ කොලරාව වැළඳී පැය කිහිපයක් ඇතුළත මිය ගියේය.

1855 දී මෙම රෝගය විශේෂ දරුණුකමකින් නැවත පැමිණි අතර, යාපනයේ පළමු ඉංග්‍රීසි පාසල වන, දැන් තෙල්ලිප්පලෙයි යූනියන් විද්‍යාලය ලෙස හැඳින්වෙන පොදු නිදහස් පාසල ආරම්භ කළ ඇමරිකානු මිෂනාරි ඩැනියෙල් පූර් එහි වින්දිතයින් අතරට එක් කළේය. ඒ අනුව පූර් එම වසරේ මනිපායිහිදී කොලරාවෙන් මිය ගියේය.

1866 නොවැම්බර් මාසයේදී, කොලරාවෙන් පීඩාවට පත් වූවන් රැකබලා ගනිමින් සිටියදී යාපනයේදී මියගිය 27 හැවිරිදි වෙස්ලියන් ජාතික ජෝන් මිචෙල් නමැති තවත් මිෂනාරිවරයෙකුගේ ජීවිතය කොලරාව බිලිගත්තේය. පිටකොටුව දේවස්ථානයේ ඇති ඔහුගේ ස්මාරකය වාර්තා කරන්නේ ඔහු මිය ගියේ “පීඩිතයන්ගේ අවශ්‍යතාවලට සේවය කරන අතරතුර” බවයි.

ඉතිහාසඥ එස්. ඒ. මීගම බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ රෝග සහ රාජ්‍යය පිළිබඳ ඔහුගේ අධ්‍යයනයේ දී 1845 දී යාපනයේ කොලරා මරණ 17 ක් ද 1855 දී 6,125 ක් ද වාර්තා කරයි. එක් මුල් කාලීන වසංගතයක් තුළ මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනයෙන් හයෙන් එකක් මිය ගිය බවද ඔහු වාර්තා කරයි.

කොලරාවේ දරුණුම ප්‍රභේදය වැළඳුණු විට විජලනය නිසා ඇතැම් විට පැය කිහිපයක් ඇතුළත මරණය ගෙන දෙන අතර, එය සෑම වයස් කාණ්ඩයකම පුද්ගලයින්ට වැළඳේ. මෙම ලිපිය සඳහා විමර්ශනය කරන ලද මූලාශ්‍ර මගින් මෙම වසංගත අතරතුර යාපනයේ මළ සිරුරු හසුරුවා ගත් ආකාරය විස්තර කර නොමැත. ශතවර්ෂය අවසන් වන විට යටත් විජිත රජය මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් නීතිමය බලතල ලබා ගෙන තිබුණි. 1897 අංක 3 දරන නිරෝධායන සහ රෝග වැළැක්වීමේ ආඥාපනත මගින් බෝවන රෝගයකින් මිය යන ඕනෑම අයෙකුගේ භූමදානය හෝ ආදාහනය කිරීමේ ක්‍රමය නියම කිරීමට අවශ්‍ය නීති පසුබිම නිර්මාණය කර තිබුණි. යාපනයේදී මෙවැනි රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කළේද යන්නත්, වසංගතයකින් මියගිය අය යම් නිශ්චිත භූමියකට යැව්වේද යන්නත් පළාත් ලිපිගොනුවල සටහන් කර තිබිය යුතුය.

වසූරිය

වසූරිය කලින්ම යාපනයට පැමිණියේය. එය ආසාදනය වූවන්ගෙන් තුනෙන් එකක් පමණ මිය ගිය බව ඉතිහාසඥයින් ගණන් බලා ඇති අතර, ඉතිහාසඥ ටී. එම්. සමීර්-කරිම් තර්ක කර ඇත්තේ එය ලංකාවට කිසිදා ආවේණික වූවක් නොවන බවත් ප්‍රධාන වශයෙන් ඉන්දියාවෙන් එය නැවත නැවතත් ගෙන එන ලද බවත්ය. පෘතුගීසි යුගයේ මූලාශ්‍ර 1621 දී යාපනය බලකොටුවේ වසූරිය සහ උණ වසංගතයක් විස්තර කරන අතර එමගින් අර්ධද්වීපයේ ගම්මාන පාළුවට ගොස් තිබුණි. 1648 දී ජේසුයිට් පූජකයෙක් වාර්තා කළේ දින කිහිපයක් ඇතුළත මන්නාරම දූපතේ ධීවරයින් සිය ගණනක් මෙම රෝගයෙන් මිය ගොස් ඇති බවයි.

1800 දී ආණ්ඩුකාර ෆෙඩ්රික් නෝර්ත් යටතේ බ්‍රිතාන්‍යයන් ත්‍රිකුණාමලය, කොළඹ, යාපනය සහ ගාල්ල යන නගරවල වසූරිය රෝහල් විවෘත කරන ලදී. එම වසරේදී ගැරිසන් ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා විසින් ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දියා සමාගමට සේවය කර යාපනයේ පදිංචිව සිටි ස්වීඩන් ජාතික වෛද්‍යවරයකු වූ ජෝන් ආර්නෝල්ඩ් ස්ටූට්සර් එහි වසූරිය රාජකාරි සඳහා අධීක්ෂකවරයා ලෙස නම් කරන ලදී. 1800 සහ 1802 අතර කාලය තුළ රෝහල්වලට ඇතුළත් කළ රෝගීන්ගෙන් හතරෙන් එකක් මිය ගියහ.

එන්නත් කිරීම 1802 අගෝස්තු මාසයේදී දිවයිනට ළඟා වූ අතර යාපනයේදී ඊට විරෝධයක් එල්ල විය. 1804 මාර්තු මාසයේදී, අර්ධද්වීපයේ මිනිසුන්ට දූෂිත ද්‍රව්‍ය එන්නත් කිරීමෙන් පසු බොහෝ දෙනෙක් වසූරිය වසංගතයකින් මිය ගිය අතර නගරය එම ක්‍රියා පටිපාටියට විරුද්ධ විය. දිවයිනේ ප්‍රධාන වෛද්‍ය නිලධාරියා වූ තෝමස් ක්‍රිස්ටි, ඒ කෙරෙහි විශ්වාසය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා යාපනයේ මාසයකට ආසන්න කාලයක් ගත කළේය. ලන්දේසි නිලධාරියෙකු වූ ලුතිනන් තීල්, තම එන්නත් කරන ලද දරුවන් දෙදෙනාට හිතාමතාම වසූරිය එන්නත් කිරීමට ඉඩ ලබා දුන්නේ එන්නත මගින් ඔවුන්ව ආරක්ෂා කරන බව පෙන්වීම සඳහාය. අප්‍රේල් 15 වැනිදා යාපනයේ නිලධාරියකුගේ බිරිඳක වූ සුසානා ඩ්‍රීබර්ග් තම දරුවන් සිව්දෙනාට එන්නත් කිරීම ගැන ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ක්‍රිස්ටිට ලිපියක් ලිවීය. මැයි 18 වැනිදා යාපනයේ එන්නත් කිරීමේ අධිකාරිවරයා ලෙස ස්ටූට්සර් පත් කරන ලදී. 1809 අවසන් මාස දෙකේදී, කලින් ප්‍රතික්ෂේප කර තිබූ බ්‍රාහ්මණයන් ඇතුළු 1,830කට පමණ දිස්ත්‍රික්කයේ එන්නත් කරන ලදී. 1821 දී ස්ටූට්සර් මිය ගිය විට, රජයේ ගැසට් පත්‍රය පවසා සිටියේ වසර 18 ක් තිස්සේ වසූරිය දිස්ත්‍රික්කය විනාශ කර නොතිබූ බවයි. 1837 දී හඳුන්වා දුන් අනිවාර්ය ගෘහස්ථ නිරෝධායනයට කොළඹ සහ යාපනයේ සැලකිය යුතු විරෝධයක් එල්ල විය.

මුහුදු මාර්ගයෙන් වසූරිය දිගටම පැමිණියේය. 1884 දී ඇති වූ වසංගතයක් හේතුවෙන් යාපනයට ඔබ්බෙන් පිහිටි දූපත් වන මණ්ඩයිතිවු සහ වේලනෙයිහි ජනගහනය අඩු වූ අතර, 19 වැනි සියවසේ අග භාගයේ ඇති වූ වසංගතවලදී රෝගීන් නිරෝධායනය කිරීම සඳහා මණ්ඩයිතිවු පසුව භාවිත කරන ලදී. තවත් නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානයක් කයිට්ස් අසල හැමන්හිල්හි ක්‍රියාත්මක විය. ‘Ceylon Medical Journal’ හි ලිපියක් මගින් 1958 දී ලන්දේසි නමකින් හැඳින්වෙන යාපනය දූපතක් වන ලයිඩන් දූපතේ ඇති වූ වසංගතයක් විස්තර කරන ලදී. 1967 දෙසැම්බරයේදී ලංකාවේ අවසන් වරට තහවුරු වූ රෝගියා වූයේ මදුරාසියේ සංචාරයකින් ආපසු පැමිණි 47 හැවිරිදි ක්‍රීඩකයෙකු වූ අතර, මෙම රෝගය තුරන් කළ දකුණු ආසියාවේ පළමු රට බවට ලංකාව පත් විය.

1918 ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව

දිවයිනේ වාර්තාගත ඉතිහාසයේ මාරාන්තිකම වසර උදා වූයේ 1918 ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා ගෝලීය වසංගතයත් සමඟය. ඊට පෙර වසර 18 තුළ, කිසිම තනි වසරක ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාවෙන් මරණ 256 කට වඩා වාර්තා වී නොතිබුණි. 1918 දී එම සංඛ්‍යාව 19,102 ක් වූ අතර, එයින් සියල්ලම පාහේ වාර්තා වූයේ අවසන් මාස තුන තුළය.

වෛරසය මුහුදු මාර්ගයෙන් උතුරට ළඟා විය. ශ්‍රී ලංකාවේ ලියාපදිංචි කිරීම් සහ සංගණන දත්ත පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අධ්‍යයනයේ දී, ජනවිකාස විද්‍යාඥයින් (demographers) වන ක්‍රිස්ටෝපර් ලැන්ග්ෆර්ඩ් සහ පැමෙලා ස්ටෝරි සොයා ගත්තේ පළමුවෙන් මරණ අනුපාතය ඉහළ ගොස් ඇත්තේ දිස්ත්‍රික් කණ්ඩායම් දෙකක බවයි, ඒ කොළඹ ආශ්‍රිත එක් කණ්ඩායමක සහ මන්නාරම සහ මුලතිව් අවට උතුරේ කණ්ඩායමකය. රෝගය බොහෝ විට කොළඹ හරහා සහ ලංකාවේ දුම්රිය මාර්ගය ඉන්දියාව සමඟ සම්බන්ධ කරන මන්නාරම් දූපතේ තොටුපළ වන තලෙයිමන්නාරම හරහා ඇතුළු වන්නට ඇති බව ඔවුන් නිගමනය කළේය. 1918 දී ලංකාවට හෝ ලංකාවෙන් පිටතට එම මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කරමින් සිටි පුද්ගලයන් 200,000කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය පාර්ශ්වයේ මණ්ඩපම්හි නිරෝධායන කඳවුර හරහා ගමන් කළහ.

සති කිහිපයකට පසු යාපනයට රෝගය වැළඳුණි. 1918දී දිස්ත්‍රික්කය පිළිබඳව වාර්තා කරමින් උතුරු පළාතේ දිසාපතිවරයා ලියා ඇත්තේ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව “රැළි දෙකකින් රට පුරා හමා ගිය බවයි. එකක් මෘදු වූ අතර අනෙක ඉහළ මරණ සංඛ්‍යාවක් සහිත දරුණු ව්‍යාප්තියකි.” පළමු රැල්ල අගෝස්තු මැද භාගයේ පමණ ආරම්භ වූ අතර සැප්තැම්බර් අග වන විට එය සමනය වන බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි, “එය වඩාත් දරුණු ලෙස නැවත මතු වී සෑම තැනකම පැතිරෙන විට.” 1918 ඔක්තෝබර් මාසයේදී යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ එම මාසය සඳහා සාමාන්‍ය මරණ සංඛ්‍යාව මෙන් තුන් ගුණයක් පමණ මරණ වාර්තා වී ඇත. වසරේ අවසන් මාස තුන තුළ එය ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා හෝ නියුමෝනියාව හේතුවෙන් මරණ 2,558 ක් ද, 1919 දී තවත් මරණ 1,453ක් ද වාර්තා කළේය.

දිවයිනේ සමස්ත මිනුමට අනුව ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව යාපනයට එතරම් බලපෑමක් එල්ල කර නොතිබූ අතර, 1918 ඔක්තෝබර් සිට 1919 අවසානය දක්වා, එහි අමතර මරණ සංඛ්‍යාව ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක 21 න් අඩුම අගය වී ඇත. ලැන්ග්ෆර්ඩ් සහ ස්ටෝරිට එහි තුන්වන රැල්ලක් හමු නොවීය. දිවයින පුරා රෙජිස්ට්‍රාර් ජනරාල්වරයා නියුමෝනියාව හැර 1918 සහ 1919 වසරවලදී ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා මරණ 41,916ක් වාර්තා කර ඇත. ලැන්ග්ෆර්ඩ් සහ ස්ටෝරිගේ ගණනය කිරීම් අනුව මේ කාලයේදී මරණ 50,000 ක් පමණ හෝ එම ප්‍රමාණය ජනගහනයෙන් සියයට 1.1 ක් වූ බවත් ය. උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව වසර 31.5 සිට 26.7 දක්වා මෙම තත්ත්වය තුළ පහත වැටී ඇති බවත් ඔවුන්ගේ අදහස විය. පසුකාලීන අධ්‍යයනයක් හරහා වසංගතයෙන් ජීවිත අහිමි වූ ප්‍රමාණය ගණන් බලන සිද්ධාර්ත් චන්ද්‍රා සහ දිල්ෂානි සරත්චන්ද්‍ර විසින් මෙම රෝග ව්‍යාප්තිය නිසා දිවයිනේ මුළු ජනගහනය අඩුවීම 307,000 ක් පමණ ලෙස සඳහන් කරයි.

ලෝකයේ වෙනත් තැන්වල මෙන්, ලංකාවේ ද ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව මගින් මරණ අනුපාතය වඩාත් තියුණු ලෙස ඉහළ නැංවූයේ අවුරුදු 20 ත් 35 ත් අතර පිරිමින් සහ අවුරුදු 15 ත් 35 ත් අතර කාන්තාවන් අතරයි. පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් වැඩි ප්‍රතිශතයකින් මිය ගියහ. සාමාන්‍ය මරණ අනුපාතය දැනටමත් ඉහළ මට්ටමක පැවති ළදරුවන් සහ වයස අවුරුදු පහට අඩු ළමුන් අතර මරණවල විශාලතම නිරපේක්ෂ වැඩිවීමක් ද ලැන්ග්ෆර්ඩ් සහ ස්ටෝරි සොයා ගත්හ. වයස අවුරුදු එකත් හතරත් අතර ළමුන් අතර සිදුවූ අමතර මරණ, වයස අවුරුදු 15 ත් 34 ත් අතර වයස්වල පසුවන සියලුම දෙනාගේ මරණවලින් අඩකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් විය.

මැලේරියාව සහ ටයිපොයිඩ්

යාපනය ඇතුළු බොහෝ වියළි කලාපවලට මැලේරියාව ආවේණික වූ අතර, එය නිරන්තරයෙන් මරණ සිදු කළේය, ළදරුවන් එහි ප්‍රධාන ගොදුරු බවට පත්විය. 1920 දී යටත් විජිත රජය “ළදරු වලිප්පුව” (infantile convulsions) ලෙස හැඳින්වූ රෝගයකින් මරණ 12,384 ක් ලියාපදිංචි කළ අතර ඒවායින් බොහොමයක් මැලේරියාවට හේතු වූ බව පැවසීය. 1934-35 ගෙන ආ මහා මැලේරියා වසංගතය, නියඟය සහ බෝග විනාශයෙන් පසුව අමතර මරණ 80,000 ක් පමණ සිදු කළ අතර එය යාපනයට වඩා ප්‍රධාන වශයෙන් නිරිතදිග තෙත් සහ අතරමැදි කලාප වෙත බලපෑවේය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු මදුරු නාශක ඉසීම මගින් 1953 දී 92,000 ක් පමණ වූ මැලේරියා රෝගීන් 1963 දී 17 ක් දක්වා අඩු කළේය.

එකල එන්ටරික් උණ (enteric fever) ලෙස හැඳින්වූ ටයිපොයිඩ් රෝගයද එම කාලයේ මරණයට හේතුවක් විය. යාපනයේ පොලිස් මහේස්ත්‍රාත් වූ කෙනත් පර්ක්ස් සිවිල් සේවයට බැඳී වසර දෙකකට පසු 1909 දී එම රෝගයෙන් මිය ගිය බව ලුවිස් වාර්තා කරයි.

1950න් පසු

සියවසේ දෙවන භාගයේ රෝග ව්‍යාප්ත වීම් කුඩා වූ අතර ඉන් එකක් යාපනයෙන් ආරම්භ විය. 1973 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී හත්වන කොලරා වසංගතය පිටුපස ඇති ප්‍රභේදය වන එල් ටෝර් කොලරාව (El Tor cholera) ප්‍රථම වරට ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනය අර්ධද්වීපයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. ‘Ceylon Medical Journal’ හි කරන ලද අධ්‍යයනයකින් යාපනය නගරයේ සිට කිලෝමීටර් කිහිපයක් දුරින් පිහිටි කොන්ඩාවිල් නෝර්ත්හි වාහකයන් (carriers) පරීක්ෂා කරන ලදී. මෙම රෝගය වවුනියාවට සහ පසුව කොළඹට පැතිර ගිය අතර යාපනය දිස්ත්‍රික්කයෙන් රෝගීන් 671 ක් වාර්තා විය. එල් ටෝර් ආසාදන සාමාන්‍යයෙන් සම්භාව්‍ය කොලරාවට වඩා මෘදු වන අතර ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසුව මාරාන්තික වන්නේ කලාතුරකිනි. 1981, 1988, 1991-92 සහ 1997 යන වසරවලදී කොලරාව නැවතත් ජාතික මට්ටමින් ඇති විය. 2002 දී යාපනය අර්ධද්වීපයේ ඇති වූ වසංගතයකින් තහවුරු වූ රෝගීන් 30 ක් සිටි අතර එයින් මරණ තුනක් සිදුවිය.

1960 ගණන්වල අග, 1970 දශකයේ මැද, 1980 ගණන්වල අග සහ 1990 දශකයේ මුල් භාගයේ මැලේරියාව ද වසංගත රැළි සේ නැවත පැමිණියේය. යුද සමයේදී දිවයිනේ මැලේරියා රෝගීන්ගෙන් සියයට 70ක් පමණ උතුරු සහ නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කවලින් වාර්තා විය.

මඟහැරුණු දින

වාර්තාවේ මූලික ක්ෂේත්‍ර ඇස්තමේන්තු අනුව චෙම්මනිහි හමුවූ මිනිස් අස්ථිවලට අදාළ පුද්ගලයින්ගෙන් සියයට 41 ක් ළමුන් ලෙස ද සියයට 22 ක් ළදරුවන් ලෙස ද වර්ගීකරණය කරයි, ඒ මුළු පුද්ගලයින් 360 ක් පමණය.

මෙහි කලින් විස්තර කර ඇති රෝග ව්‍යාප්ත වීම් කිහිපයකින් කුඩා දරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මිය ගිය අතර, ඔවුන් අතර එන්නත් නොකළ අය අතර ඇති වූ වසූරිය, මැලේරියාව සහ 1918 ඉන්ෆ්ලුවෙන්සාව විය. සාමාන්‍ය රෝගාබාධ නිසාද එම කාලපරිච්ඡේදයේ සෑම වසරකම දරුවන් බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ.

සිත්තුපත්තිහි මිහිදන්ව සිට හමුවූ කිසිවෙක් හෝ මියගියේ කවදාද යන්න වාර්තාවේ සඳහන් නොවේ. ඒ අනුව අවශේෂවල කාලය නිර්ණය කරන තුරු, යාපනයේ ඉතිහාසයේ කිසිදු වසංගතයක් මෙම සොහොන් සමඟ සම්බන්ධ කළ නොහැක. ඇටසැකිලිවල කාලය නිර්ණය කිරීම සහ සුසාන භූමියේ භූමදාන වාර්තා පරීක්ෂා කිරීම මගින්, මෙම භූමදාන වසංගත වසරකට අයත් ද නැතිද යන්න පෙන්වා දෙනු ඇත.

අරුලිනියන් මහලිංගම් විසින් ‘යාපනය මොනිටර්’ නම් වෙබ් අඩවියට ලියනු ලැබූ What Jaffna’s Deadly Epidemics Can — and Cannot — Tell Us About Chemmani යන ලිපියේ සිංහල අනුවාදයක් බව සලකන්න.