2026 අගෝස්තු 26 වන බදාදා උදෑසන නේපාලයේ භෝටෙකෝෂි (Bhotekoshi) ගඟේ හටගත් හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයක් හේතුවෙන් දිස්ත්රික්ක තුනක් පුරා අතිමහත් විනාශයක් සිදුවී තිබේ. මෙම දැවැන්ත ඛේදවාචකයෙන් මේ වන විට පුද්ගලයින් 162 දෙනෙකුට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇති අතර, විදේශීය සංචාරකයින් 391ක් සහ ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයින් 44ක් ඇතුළුව තවත් පුද්ගලයන් 400කට ආසන්න ප්රමාණයක් අතුරුදන් වී ඇත. අතුරුදන් වූවන්ගේ විශාලත්වය සලකා බලන විට, පුද්ගලයන් 1,400ක් මියගිය 1993 වසරේ මහා ගංවතුරට පසු නේපාල නවීන ඉතිහාසයේ සිදු වූ මාරාන්තිකම ස්වභාවික ආපදාව මෙය විය හැකි බවට ආරක්ෂක නිලධාරීහු සහ ආපදා විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
මෙම හදිසි ගංවතුර තත්ත්වයට ප්රධාන හේතුව වී ඇත්තේ නේපාල-චීන දේශසීමාවට ආසන්නව ටිබෙට් කලාපයේ (රසුවාගාධි දේශසීමාවේ සිට කිලෝමීටර් 20ක් පමණ ඊසාන දෙසින්) හටගත් දැවැන්ත හිම කන්දක් නායයාමයි. Planet Labs චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් ද මෙය තහවුරු වී ඇත. මෙම හිම කන්ද නායයාම හේතුවෙන් භෝටෙකෝෂි ගඟේ අතු ගංගාවක් වන ලෙන්ඩේ (Lhende) ගඟ අවහිර වී අතිවිශාල ජල කඳක් එක්රැස් වී තිබේ. ප්රදේශයට කිසිදු වර්ෂාපතනයක් වාර්තා නොවීම හේතුවෙන්, හදිසියේම ජල කඳක් කඩා වැටෙනු ඇතැයි ජනතාව කිසිසේත්ම අපේක්ෂා කළේ නැත. රසුවා හි ප්රධාන රේගු නිලධාරී රාජේන්ද්ර ඩුංගානා පවසන පරිදි, ඔහුට මුලින්ම දැනී ඇත්තේ භූමිකම්පාවක් වැනි කම්පනයකි. පිටතට පැමිණ බලන විට මීටර් 100ක් පමණ උස ජල කඳක්, දුමාරයක් වැනි දෙයක් ද සමඟ ටිමුරේ (Timure) නගරය වෙත කඩා වදිනු ඔහු දැක ඇත.
මෙම මහා ජල කඳ ටිමුරේ ප්රදේශයේ සිට පහළට ගලා යමින් සියාෆ්රුබෙසි (Syaphrubesi), බිදුර් මහනගර සභාවට අයත් සෝලේ, අක්කරේ බසාර් සහ බෙට්රාවතී ඇතුළු ප්රදේශ රැසක් සම්පූර්ණයෙන්ම ගිල ගත්තේය. ගංවතුර හේතුවෙන් රේගු මුරපොළේ නතර කර තිබූ වාහන සහ ට්රක් රථ 300කට වඩා ගසාගෙන ගොස් ඇත. මූලික වාර්තා වලට අනුව ජල විදුලි ව්යාපෘති 9ක්, වාණිජ බැංකු ශාඛා 9ක්, මෝටර් රථ ගමන් කළ හැකි පාලම් 19ක් සහ කිලෝමීටර් 40ක පමණ මහාමාර්ග ප්රමාණයක් විනාශ වී ඇත. උත්තරගයා (Uttargaya) පාසලේ ගුරුවරයෙකු වන සෝම්ලාල් දන්ගොල් පවසන පරිදි, ළමුන් රැගෙන ඒමට ගිය පාසල් බස් රථයක් පවා ගංවතුරට හසුවී අතුරුදන් වී තිබේ.
මෙතරම් විශාල ජීවිත හානියක් සිදුවීමට ප්රධානතම හේතුවක් වී ඇත්තේ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක වීමයි. ගඟේ ඉහළ කොටසේ සවිකර තිබූ ස්වයංක්රීය ගංවතුර නිරීක්ෂණ මධ්යස්ථාන හරහා අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා නිකුත් කිරීමටත් පෙර, ඒවා ජල පහරට ගසාගෙන ගොස් තිබුණි. ගංවතුර පුරෝකථන අංශයේ ජ්යෙෂ්ඨ ජලවිද්යාඥ බිනෝද් පරජුලිට අනුව, ගංවතුර පිළිබඳ තොරතුරු බලධාරීන්ට ලැබී ඇත්තේ පෙරවරු 8:56 ට ය. ඔවුන් මිනිත්තු 4ක් ඇතුළත පහළ ප්රදේශවලට අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කළද, ඒ වන විටත් රසුවා දිස්ත්රික්කයට ගංවතුරෙන් දැඩි හානි සිදුවී අවසන්ය. කෙසේ වෙතත්, නිකුත් කළ පණිවිඩය හේතුවෙන් නුවාකොට් සහ අනෙකුත් පහළ ප්රදේශවල ජනතාවගේ ජීවිත සිය ගණනක් බේරා ගැනීමට හැකි වී ඇත.
ජාතික ආපදා අවදානම් අවම කිරීමේ අධිකාරියේ හිටපු ප්රධානී අනිල් පොක්රෙල් (Anil Pokhrel) පෙන්වා දෙන්නේ මෙය අතීතයේ ද සිදුවූ අතපසුවීමක් බවයි. 2019 වසරේ එවකට විදේශ අමාත්ය ප්රදීප් ග්යාවලිගේ චීන සංචාරය අතරතුර, නේපාලය සහ චීනය අතර ආපදා අවදානම් අවම කිරීම සම්බන්ධයෙන් අවබෝධතා ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. එහිදී තොරතුරු බෙදාගැනීමේ වේදිකාවක් ස්ථාපිත කිරීම ඇතුළු කරුණු 9ක් යටතේ එකඟතාවන්ට එළඹ තිබුණි. එහෙත් මෙම ඛේදවාචකයෙන් පෙනී යන්නේ කඩදාසියක ඇති ගිවිසුමක් සහ එය ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීමේ යාන්ත්රණයක් අතර ඇති විශාල පරතරයයි. ටිබෙට් කලාපයෙන් පැන නගින මෙවැනි ආපදා කල්තියා හඳුනාගැනීම සඳහා තාත්වික-කාල සංවේදක (real-time sensors) සහ කැමරා පද්ධති කඳුකරයේ ස්ථාපිත කර, දෙරට අතර ක්ෂණිකව තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම අත්යවශ්ය බව විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති.
මෙම ඛේදවාචකයෙන් පසුව නේපාල කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ චීන කාලගුණ විද්යා පරිපාලනය අතර පැවති සාකච්ඡාවකින් අනතුරුව, ඉදිරියේදී චීන දේශසීමාවේ ජල මට්ටම් ඉහළ යන අවස්ථාවලදී ඒ බව වහාම නේපාලයට දැනුම් දීමට චීනය එකඟතාවය පළ කර තිබේ. පසුගිය වසරේ (2025) ජූලි මාසයේදී ද මෙම ගඟේ ඇතිවූ ගංවතුරකින් පුද්ගලයින් 11 දෙනෙකු මියගිය අතර, ජාත්යන්තර මට්ටමේ විධිමත් පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ ක්රමවේදයක් නොමැතිකමින් කලාපයේ ජනතාව තවමත් ජීවත් වන්නේ දැඩි අවදානමක් මධ්යයේ බව මෙම සිදුවීමෙන් මනාව තහවුරු වේ.
මූලාශ්රය – ද කත්මන්ඩු පෝස්ට්
මෙම වෙබ් අඩවිය පත්වාගෙන යන්නේ ඔබගේ මූල්යමය සහාය මතය. ඔබට අපහට යම් මූල්යමය සහායක් ලබාදෙන්නට සිතෙනවා නම් එයට පහත සබැඳිය හරහා පිවිසෙන්න.
